Toàn văn của Chiến lược giải quyết tranh chấp Hoàng Sa

TS. Lê Minh Phiếu

Tóm tắt: Để có thể đòi lại Hoàng Sa, không nên tách Hoàng Sa ra khỏi tranh chấp trên Biển Đông. Nhằm đạt được một thỏa thuận với Trung Quốc trong việc đưa tranh chấp trên Biển Đông, trong đó có tranh chấp Hoàng Sa, ra ICJ, Việt Nam cần phải đưa vấn đề này vào chương trình nghị sự của Thượng đỉnh Đông Á

Tranh chấp giữa Việt Nam và Trung Quốc trên Biển Đông bao gồm tranh chấp Hoàng Sa, Trường Sa và đường chữ U. Việc đặt trọng số của tranh chấp Hoàng Sa trong số những tranh chấp này để làm sao có thể đòi lại Hoàng Sa, mà vẫn có thể giải quyết được các tranh chấp khác, đòi hỏi một chiến lược khôn ngoan của Việt Nam.

Không thể gác vấn đề Hoàng Sa khi giải quyết tranh chấp trên Biển Đông

Đòi hỏi đường chữ U của Trung Quốc trên Biển Đông gây phương hại rất lớn cho quyền chủ quyền và quyền tài phán trên biển của Việt Nam. Từ đỏi hỏi đường chữ U, Trung Quốc đã cản trở rất lớn đến việc thực thi chủ quyền của Việt Nam trên vùng biển liên quan, đặc biệt là đánh bắt cá và khai thác dầu khí. Vì cơn khát năng lượng, Trung Quốc liên tục có những hành vi mạnh bạo và làm cho tình hình trên Biển Đông hết sức căng thẳng.

Để có thể đàm phán với Trung Quốc nhằm giải quyết căng thẳng trên, Việt Nam và Trung Quốc phải ngổi vào bàn đám phán để phân chia vùng biển chồng lấn giữa hai nước. Trước tình hình này, để tiến hành đàm phán, Trung Quốc gây áp lực buộc Việt Nam loại vấn đề Hoàng Sa ra khỏi bàn nghị sự.

Nếu Việt Nam nhượng bộ theo áp lực của Trung Quốc, thì có nghĩa là sẽ dẫn đến một khả năng theo đó: các tranh chấp về chồng lấn biển sẽ được giải quyết, trong khi Trung Quốc vấn còn chiếm giữ Hoàng Sa.

Đến lúc đó, Việt Nam sẽ không còn gì để mặc cả để có thể buộc Trung Quốc ngồi vào bàn đàm phán về Hoàng Sa. Trong khi đó, vấn đề mà thế giới thật sự quan tâm hơn là tranh chấp biển, mà cùng với nó là an ninh hàng hải, lợi ích quốc gia của Mỹ, tranh chấp các lô dầu khí và vùng khai thác thủy sản, đã được giải quyết xong.

Như vậy, nếu muốn còn cơ hội đòi lại Hoàng Sa, điều cơ bản nhất là không bao giờ được bỏ qua Hoàng Sa trong các cuộc đàm phán trên Biển Đông, mà phải gộp Hoàng Sa vào “tranh chấp trên Biển Đông” trên các điễn đàn song phương, khu vực và quốc tế.

Đưa vấn đề ra Thượng đỉnh Đông Á

Muốn Trung Quốc vừa chấp nhận đàm phán về Hoàng Sa cũng như Trường Sa, vừa đàm phán về đưỡng chữ U, thì điều cần thiết là Việt Nam chẳng những phải dựa vào ASEAN, mà còn dựa vào Thượng đỉnh Đông Á.

Thượng đỉnh Đông Á hiện bao gồm 18 thành viên. Ngoài ASEAN ra, khuôn khổ này bao gồm Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật, Hàn Quốc, Úc, New Zeland và, kể từ ngày tháng 19 tháng 11 năm 2011, có thêm Mỹ và Nga,

Nguyên nhân ra đời của Thượng đỉnh Đông Á xuất phát từ thất bại của Nhật trong việc đối trọng với Trung Quốc trong khuôn khổ ASEAN+3 (ASEAN, Nhật, Hàn Quốc và Trung Quốc). Nhằm để xây dựng một khu vực mậu dịch tự do Đông Á và một khuôn khổ khu vực quan trọng bậc nhất mà không nằm dưới sự thống trị của Trung Quốc, Nhật đã ra sức vận động ngoại giao để kết nạp thêm những nước còn lại nhằm đủ khả năng đối trọng với Trung Quốc.

Đối với tranh chấp trên Biển Đông, trong số những thành viên của Thượng đỉnh Đông Á, Trung Quốc là một bên tranh chấp mạnh bạo nhất trên Biển Đông. Các nước khác thì có quyền lợi thiết thân liên quan đến hòa bình và an ninh trên Biển Đông. Riêng Mỹ thì đã từng tuyên bố rằng an ninh trên Biển Đông là lợi ích quốc gia của họ.

Do vậy, việc đưa toàn bộ tranh chấp trên Biển Đông, trong đó bao gồm tranh chấp Hoàng Sa, ra chương trình nghị sự của Thượng đỉnh Đông Á là một điều vô cùng cần thiết.

Việt Nam cần học hỏi kinh nghiệm của Nhật Bản trong việc đối trọng Trung Quốc khi xây dựng Thượng đỉnh Đông Á, nhằm đưa vấn đề Biển Đông, trong đó có vấn đề Hoàng Sa, vào chương trình nghị sự của khuôn khổ này, nhằm đối trọng Trung Quốc trong tranh chấp trên Biển Đông.

Chỉ thông qua Thượng đỉnh Đông Á, các bên liên quan mới có thể buộc Trung Quốc chấp nhận đưa tranh chấp trên Biển Đông, trong đó có tranh chấp Hoàng Sa, ra Tòa án Công lý Quốc tế (ICJ – International Court of Justice).

Cách các thứa đưa tranh chấp ra trước ICJ

Theo luật quốc tế, ICJ chỉ có thẩm quyền giải quyết một tranh chấp một khi tất cả các bên trong tranh chấp công nhận thẩm quyền của Tòa cho chính tranh chấp đó. Sự công nhận này có thể thực hiện theo ba cách.

Thứ nhất, sự công nhận có thể bằng một tuyên bố đơn phương. Theo Điều 36, Quy chế  ICJ, một quốc gia là thành viên của Quy chế này có thể tự nguyện ra một tuyên bố đơn phương công nhận thẩm quyền xét xử của Tòa. Tuyên bố này có giá trị bắt buộc và có hiệu lực đối với bất kỳ quốc gia nào khác cũng có tuyên bố chấp nhận như vậy. Hệ thống các tuyên bố này đã tạo ra một nhóm các quốc gia công nhận thẩm quyền xét xử của ICJ đối với bất kỳ tranh chấp nào phát sinh giữa các quốc gia đó với nhau.

Từ đó, về nguyên tắc, bất kỳ nước nào trong nhóm này cũng có quyền đưa một hay nhiều quốc gia trong nhóm ra trước ICJ. Các tuyên bố có thể chứa các bảo lưu nhằm hạn chế thời hạn của tuyên bố hoặc loại trừ một số loại tranh chấp. Các quốc gia đăng ký tuyên bố này với Tổng Thư ký Liên Hiệp Quốc. Hiện Trung Quốc và cả Việt Nam chưa đưa ra tuyên bố này.

Cách thứ hai để có thể khởi kiện ra ICJ là thông qua một thỏa thuận đặc biệt : Việt Nam và Trung Quốc có ký một thỏa thuận cùng đưa tranh chấp Hoàng Sa ra trước ICJ.  Hiện hai bên chưa đạt được một thỏa thuận như vậy.

Cách thứ ba : Thông qua một điều khoản gọi là compromissory clause trong một hiệp ước. Hiện có trên 300 điều ước quốc tế chứa điều khoản này theo đó các bên cam kết trước là sẽ chấp nhận thẩm quyền xét xử của ICJ nếu có tranh chấp phát sinh từ việc giải thích hoặc áp dụng điều ước đó. Theo chúng tôi, cách này dù là rất khó nhưng là phương thức khả thi nhất trong số ba cách thức được nêu.

Để có được thỏa thuận này, Thượng đỉnh Đông Á là khuôn khổ thuận lợi nhất mà Việt Nam cần phải vận dụng. Thỏa thuận đó có thể là một điều khoản trong Quy tắc về ứng xử trên Biển Đông, văn kiện mà chúng tôi sẽ phân tích rõ hơn vào dịp sau.

Theo Quỹ NCBĐ

Advertisements