Trí thức Việt Nam, nhìn từ quyền lực: có hay không có?

PHẠM XUÂN NGUYÊN

Trước khi bàn vào vấn đề được nêu thành câu hỏi ở đề bài, tôi muốn kể lại một câu chuyện còn nóng hổi sau đây. Chuẩn bị cho báo Tết Mậu Tý 2008, báo Sài Gòn Tiếp Thị (SGTT) nảy ý làm một cuộc tọa đàm về vai trò của trí thức trong không gian tư tưởng tinh thần của xã hội ta nhân nhìn lại cuộc sống đất nước cả năm 2007. Khách mời tọa đàm có nhà văn Nguyên Ngọc, nhà sử học Dương Trung Quốc, nhà khoa học Phạm Duy Nghĩa, và tôi, nhà nghiên cứu văn học Phạm Xuân Nguyên. Chúng tôi đã trò chuyện chân tình, cởi mở, thẳng thắn, mỗi người từ tầm hiểu biết và góc nhìn của mình, về sứ mạng và vai trò của trí thức đối với sự tồn tại và phát triển của dân tộc từ xưa tới nay, tập trung chính vào thời hiện tại. Hai nhà báo của SGTT (Huy Đức, Mỹ Lệ) đã ghi chép, ghi âm những ý kiến của các vị khách, sau đó chuyển thành bài viết. Trên số Tết 2008 của báo SGTT bài này chỉ được đăng không đầy đủ với nhan đề “Không gian mới của trí thức”, nhưng đã có tiếng vang. Và rồi trong cuộc giao ban báo chí tháng 2/2008 của Bộ Văn hóa – Thể thao – Du lịch, bài viết đó đã bị nhắc nhở, phê bình. (Bản ghi đầy đủ ý kiến trong cuộc tọa đàm với nhan đề “Để dân tộc ngẩng cao đầu” đã được đưa lên blog “Osin” của nhà báo Huy Đức, nhưng blog này sau đó đã bị tấn công).

Như thế là thế nào? Thay vì được khen ngợi và khích lệ vì đã đề cập kịp thời một vấn đề có thực trong cuộc sống mà Đảng cũng đang quan tâm và đang chuẩn bị ra nghị quyết thì báo SGTT lại bị buộc phải coi đó là một khuyết điểm, sai lầm của mình. Có lẽ do những người làm báo đã lắng nghe cuộc sống nói hơn là “nghĩ trong những điều đảng nghĩ” theo tên một bài viết của nhà thơ Chế Lan Viên thuở nào.

Tại cuộc tọa đàm đó tôi đã nói mấy ý sau. Theo tôi, ở Việt Nam có những người trí thức nhưng chưa có tầng lớp trí thức thực sự đúng nghĩa. Có những người trí thức Việt Nam có nhân cách kẻ sĩ, nhưng rất ít người có tư cách trí thức. Nhân cách kẻ sĩ là thừa hưởng truyền thống tiết tháo của nhà nho. Tôi có nhắc lại quan điểm của cố giáo sư Trần Đình Hượu (1925 – 1995), một nhà nghiên cứu tư tưởng và văn hóa nổi tiếng, ông cho rằng theo hành trình của nhà nho trong lịch sử, thì từ cuối thế kỷ XVIII đến nay, chúng ta có các loại hình: nhà nho-tài tử, nhà nho-cần vương, nhà nho-duy tân, nhà nho-tây học, nhà nho-cách mạng. Nho ở đây chỉ một tính chất, một loại hình, bất luận hoàn cảnh xuất thân và học vấn, và có thể nói nó là xuyên/liên thời đại nữa. Chất kẻ sĩ là sự khảng khái và bất chấp, bộc lộ rõ và có tác động mạnh về mặt đạo đức. Tư cách trí thức thì khác, đó là sự suy nghĩ độc lập và dám đi đến cùng trong sự suy nghĩ của mình trên cơ sở học vấn tri thức và khả năng tư duy khoa học, không chịu hệ lụy và ràng buộc nào từ ngoại cảnh dù nhân danh gì. Tôi cho để trí thức Việt Nam có thể lớn mạnh thành một tầng lớp đúng nghĩa và có vai trò tích cực đối với xã hội thì chúng ta phải vận hành một thứ văn hóa chính trị tham dự. Văn hóa chính trị (political culture) là một quan niệm chỉ sự hành xử của người dân đối với chính quyền, hay chính trị nói chung. Đó là “Sự định hướng của các công dân của một quốc gia đối với đời sống chính trị, sự nhận thức của họ về tính hợp thức chính trị và các truyền thống của thực tế chính trị” (The orientation of the citizens of a nation toward politics, and their perceptions of political legitimacy and the traditions of political practice”www.photius.com/countries/brazil/glossary/). Có nhiều thứ văn hóa chính trị khác nhau tùy theo cấp độ và kiểu loại tham dự chính trị cũng như tùy theo thái độ của người dân đối với đời sống chính trị. Almond và Verba, hai tác giả công trình nghiên cứu nổi tiếng về chính trị học “Văn hóa dân sự” (The Civic Culture, 1963) đã nêu lên ba kiểu văn hóa chính trị tinh (pure type) như sau:

– Kiểu giáo dân (Parochial): Nơi các công dân chỉ mơ hồ biết là có chính quyền trung ương tồn tại và họ sống gần như không quan tâm gì đến các quyết định của nhà nước.

– Kiểu thần dân (Subject): Nơi các công dân biết có chính quyền trung ương tồn tại và họ phụ thuộc nhiều vào các quyết định của nó với rất ít sự bất đồng, phản đối.

– Kiểu tham dự (Participant): Nơi các công dân có khả năng tác động đến chính quyền bằng nhiều cách khác nhau và họ bị ảnh hưởng bởi việc đó.

Ba kiểu tinh này của văn hóa chính trị có thể kết hợp với nhau, phối hợp những yếu tố đắc dụng của mỗi cái, tạo thành văn hóa dân sự.

Bây giờ, “trước khi ngồi vào bàn hãy thống nhất khái niệm”, tôi xin trình bày sơ qua thế nào là “trí thức”. Chữ “Intelligentsia” mà ta dịch là “trí thức” gốc từ Nga. Cách đây gần hai chục năm trên một tờ tạp chí Liên Xô có một cuộc thảo luận bàn tròn về “Trí thức xưa và nay”. Tham gia thảo luận là các nhà đông phương học Liên Xô hồi đó. Tôi xin trích dịch một số ý kiến nêu ra đây tham khảo[1]. V. I. Maksimenko quan niệm trí thức: “Đó là một kiểu ý thức và đó cũng là một môi trường văn hóa xã hội, nhờ đó ý thức này được sinh ra, được duy trì, được phổ biến và được truyền lại cho thế hệ khác hay dân tộc khác. Có thể có những quá trình xã hội-lịch sử mà trong lòng chúng trí thức không những thể hiện mình ra, mà về nhiều mặt còn có khả năng quy định chiều hướng đời sống của dân tộc. […]. Trí thức bao giờ cũng có tính “quốc tế” và tính “thế giới”, nhưng không phải do sự đoạn tuyệt mang tính chất hư vô chủ nghĩa với các mối quan hệ nền tảng của mình, mà do các khát vọng của nó mang tính toàn nhân loại và do nó không chấp nhận vai trò làm nhà tư tưởng cho những quyền lợi phe nhóm, hạn hẹp. Vì thế nó không thể tạo thành “giai cấp” cũng như không thể lập thành “đảng phái”: mọi mưu toan trên con đường này đều sẽ biến thành sự tự bứt mình khỏi cuộc sống hiện thực làm khô cứng giới trí thức”. Theo ông, tất cả mọi tấn kịch của trí thức đều xa gần liên quan đến một mâu thuẫn nảy sinh tự chính bản chất của trí thức: định hướng tự trị về tư tưởng-cuộc sống-hoạt động và nhu cầu biến sự tự trị đó thành cái được xã hội thừa nhận, điều này thể hiện rõ nhất trong quan hệ với “quyền lực” và “nhân dân”. Nói chính xác hơn: “Ở đâu các quan hệ này không được ý thức, chúng ta có thể tha hồ tìm thấy các cấu trúc trí tuệ phát triển cao, nhưng không tìm được trí thức. Trong quan hệ với quyền lực, trí thức có thể đứng ở vị trí hợp tác hay đối lập, đối thoại hay bác bỏ hoàn toàn, nhưng có một điều nó không thể làm: trùng khớp với quyền lực và biến thành một trong những hiện thân của nó mà vẫn giữ được mình là trí thức”. G. S. Pomerants cho rằng “trước thời Phục Hưng của châu Âu… không có các nhà trí thức theo nghĩa chặt chẽ của từ này. Chỉ có các tiền trí thức. Họ xuất hiện cùng với triết học”. Ông theo quan niệm của M. Buber là “có hai kiểu người mang văn hóa trí thức thay nhau bước ra tiền đài lịch sử. Kiểu “ổn thỏa” thể hiện trong mình văn hóa như là hệ thống chức năng chuẩn mực; kiểu “đặt vấn đề”, ngược lại, – đó là người mang sự khủng hoảng văn hóa, sự tả tơi, đổ nát, và sự thay thế các hình thức của nó. Nhà tư tưởng kiểu ổn thỏa, ngay dù có nghiên cứu triết học đi nữa, cũng biến nó thành một khoa học hệ thống chuyên ngành (Aristotel, Hégel). Nhà tư tưởng kiểu đặt vấn đề, giống như Hamlet, tìm cách khôi phục cái thế giới bị “lung lay”, “trật khớp” (Pascal, Kierkegaard). Sự khác biệt giữa các thời đại chỉ là ở mức độ ảnh hưởng của kiểu này hay kiểu kia mà thôi”.

Điều thú vị là có sự phân biệt giữa “intelligent” và “intellectual”. Rất khó dịch hai từ này, gọi là “trí thức” và “trí giả” có được chăng? Tôi cứ để ngỏ cách dịch nghĩa, nhưng theo tôi, đây có lẽ là chỉ hai dạng trí thức khác nhau (hay hai dạng khác nhau nối tiếp nhau của trí thức) thuộc hai kiểu văn hóa khác nhau, có thể là dạng Đông và dạng Tây. E. A. Torchinov đặt câu hỏi: “Có phải intelligentsia hiện diện như là dấu hiệu quan trọng của một nền văn hóa này hay khác, hay tầng lớp này xuất hiện ở một giai đoạn lịch sử nhất định nào đó, rồi sau biến mất (được thay bằng, chẳng hạn, các chuyên gia hay các “intellectual”)? Có phải intelligent là người quá độ từ người học giả trung đại sang người intellectual thời mới ở châu Âu?” Ông cho câu trả lời sẽ là khẳng định nếu như không có thực tế Trung Quốc với tầng lớp nhà nho ở đây. Theo ông từ nho gần với quan niệm về “intelligent” của Nga hơn với quan niệm về “intellectual” của phương Tây. Và mặc dù nhà nho chưa phải là trí thức theo đúng nghĩa của từ này, nhưng đó là nền tảng cho trí thức có thể xuất hiện khi có điều kiện thích hợp. A. I. Kobzev cho chữ nho là bao gồm cả “intelligent” và “intellectual”. Ông dẫn ý kiến của nhà Trung Quốc học nổi tiếng người Anh J. Needam cho rằng quan niệm” công danh rộng mở cho người tài” mà nhiều người gắn với cuộc Đại Cách Mạng Pháp, thật ra lại không phải xuất từ Pháp hay châu Âu nói chung, mà là từ Trung Quốc. Thế kỷ XX các dân tộc châu Âu lấy thi cử để tuyển viên chức, ấy là đã có ý dựa theo kinh nghiệm của Trung Quốc. A. I. Kobzev cho rằng “intelligentsia” theo nghĩa chuẩn mực và rộng nhất là tầng lớp người lao động trí óc. Nhưng định nghĩa đó quá rộng, cần thu hẹp lại bằng cách chỉ ra: một, cấp độ học vấn; hai, kiểu lao động trí óc (sáng tạo, tự do, phi tôn giáo); ba, các quan niệm và phương châm tư tưởng hệ quan trọng nhất (niềm tin vào sứ mệnh riêng của mình, sự hướng theo những tư tưởng tiến bộ, thái độ phê phán đối với truyền thống, sự đối lập với quyền lực, lòng yêu dân); bốn, sự tự nhận diện của intelligentsia với tư cách tự nó. A. I. Mezcheryakov chỉ ra bốn sự khác biệt cơ bản giữa intelligentsia Nga và tầng lớp có học Nhật Bản: “1) mở / khép (về mặt xã hội; 2) chủ nghĩa thế giới / chủ nghĩa quốc gia; 3) phản kháng / xu thời (về mặt xã hội); 4) phá hủy / bảo tồn và phát triển (truyền thống)”. Ông cho rằng sau khi hoàn thành thiên chức lịch sử của mình, kiểu “intelligent” được thay bằng kiểu “intellectual”, đặc trưng cho kiểu sau này là “thuyết tùy thời, thái độ nhẫn nại và sự cân bằng khôn khéo giữa truyền thống và cách tân”.

Gần đây hơn, năm 2000, V. A. Mau, một nhà nghiên cứu Nga, khi tìm hiểu giới trí thức Nga để truy tìm nguyên nhân đảo lộn của xã hội Nga thế kỷ XX, đã viết: “Giới trí thức không thể giống như những tên kẻ cắp trong vòng pháp luật với quy chế là cấm hợp tác với chính quyền, cũng không thể để chính trị bị thao túng bởi những kẻ con buôn và hám danh lợi. Thiếu sự cạnh tranh từ bên ngoài, thiếu sự liên hệ thường xuyên từ phía các trí thức, chính trị vẫn chỉ là một lĩnh vực hoạt động của con người thiếu vắng những giá trị và nguyên tắc nào đó”[2].

Trong cuốn sách Người mất hướng (L’homme dépaysé), Tzvetan Todorov, nhà nghiên cứu văn học nổi tiếng gốc Bungary sống tại Pháp, đã đưa ra nhiều suy nghĩ về trí thức, nhất là người trí thức “dépaysé”. Trong một đề mục “Chính trị của trí thức” ông viết: “Trí thức là gì? Cá nhân tôi dùng từ này chỉ với nghĩa sau: nhà khoa học hay nghệ sĩ (nhà văn nằm trong phạm trù này) không chỉ đơn giản làm công việc khoa học hay sáng tạo tác phẩm nghệ thuật thúc đẩy sự nhận thức chân lý hay sự nảy nở cái đẹp, mà còn không bàng quan với lợi ích xã hội, với các giá trị của xã hội họ đang sống, do đó, tham gia vào cuộc tranh luận xoay quanh các giá trị này. Trí thức theo quan niệm như thế của cái từ đó là khác xa với nghệ sĩ hay nhà khoa học không quan tâm gì đến phương diện chính trị hay đạo đức của sự nghiệp sáng tạo của mình, cũng như khác xa với nhà truyền giáo hay nhà chính trị chuyên nghiệp không có khả năng sáng tạo”. Ông tán thành sự xác định của Montaigne phân biệt ba vị thế đối với chân lý và các giá trị tinh thần: “vị thế của người hư vô chủ nghĩa (như cách chúng ta nói hiện nay), những người từ chối tìm kiếm chúng; vị thế của người giáo điều, những người đã tìm thấy chúng; và vị thế của người nghiên cứu không mệt mỏi, những người tiếp tục tìm kiếm ngay cả nếu như họ biết rằng sự tìm kiếm không đi đến đâu cả. Ranh giới giữa loại người sau và người hư vô chủ nghĩa mà hiện nay đặc biệt nhiều là rất lớn, bởi nó được xác định bằng các mục đích cuối cùng. Ranh giới giữa họ và người giáo điều mỏng manh hơn, bởi đây chủ yếu liên quan đến các phương tiện để đạt mục đích: người giáo điều có được giá trị nhờ vào truyền thống (mang tính tôn giáo hay không) hoặc nhờ vào sự đốn ngộ thoáng qua (từ lời lẽ của vị thủ lĩnh có phép mầu nhiệm hay từ sáng tạo của nghệ sĩ thiên tài), còn người tìm kiếm chân lý và các giá trị tinh thần có được chúng thông qua sự nhận thức Vũ Trụ và thông qua sự đối thoại giữa mọi người. Trí thức kiểu thứ ba, không giáo điều không hư vô, làm việc cả với chân lý, cả với các giá trị tinh thần, điều đó do chính thiên chức của nó gây nên; hơn thế ở cả hai mặt nó đều đạt được sự hài hòa, bởi nó không tin vào những chân lý có sẵn, không tin vào các giá trị chỉ dựa trên hành động đức tin. Kiểu trí thức như thế, ngược lại với hai kiểu kia, không phải là lỗi thời”[3].

Karatani Kòjin, giáo sư văn học ở đại học Hosei, Tokyo (Nhật Bản), trong một cuộc trao đổi với nhà nghiên cứu Trung Quốc Wang Hui “Nghĩ về chủ nghĩa toàn cầu từ góc nhìn Mácxít” (Thinking about Globalism from a Marxian Perspective), có nói thế này: “Từ hồi trẻ đến nay, nhà tư tưởng tôi đọc nhiều nhất là Marx. Tuy nhiên, mãi đến tận gần đây tôi vẫn không coi mình là người mácxít. Trong “Hệ tư tưởng Đức” và các tác phẩm khác, Marx phê phán hệ tư tưởng và các nhà tư tưởng hệ, nhưng ở Nhật Bản, chữ “hệ tư tưởng” này thường được dịch là “ý thức sai”. Cách dịch đó khiến tưởng như là chắc có một “ý thức đúng”, đấy không phải là quan điểm của Marx. “Hệ tư tưởng” là niềm xác tín cho rằng ý thức riêng của người ta là đúng. Marx nói rằng nhà tư tưởng hệ là người không thể phân biệt được giữa cái người ta nghĩ, cái hiện có, và cái hiện người ta đang làm. Trong đời sống thường ngày, ai cũng hiểu sự khác nhau giữa cái người ta nghĩ và cái người ta hiện có, nhưng đấy không phải là trường hợp các nhà tư tưởng hệ. Họ cứ khăng khăng cái họ nghĩ là cái hiện có thực”.[4]

Edgar Morin, nhà khoa học xã hội Pháp, cho thuật ngữ “trí thức” gồm có ba điều: 1) Chỉ người hoạt động trong lĩnh vực văn hóa, tinh thần; 2) Các hoạt động đó có tác động đến đời sống chính trị và xã hội của xã hội quanh họ; và 3) Loại người này có ý thức tuân theo các nguyên lý phổ quát thích hợp. Điểm thứ ba trong định nghĩa “trí thức” của Edgar Morin nghĩa là thế nào? Đó có nghĩa là trí thức phải có được tính bất đồng sáng tạo và tinh thần phê phán, phải duy trì được “độ căng” giữa lý tưởng và thực tế. “Bản chất tuyệt đối của các lý tưởng của trí thức ngăn họ có những thỏa hiệp nửa vời, “nửa sự thật”, mà các nhà chính khách thấy khó tránh khỏi”[5].

Những cách hiểu và định nghĩa về trí thức nêu trên có thể cho thấy một quan niệm thống nhất: trí thức là người có tri thức và biết suy nghĩ khác biệt và độc lập. Trí thức, theo tôi, là người bằng cái đầu của mình giữ vị thế độc lập trong xã hội, là người độc lập bằng cái đầu của mình, và là người chỉ truy cầu một mục đích: chân lý. Có tri thức, học vấn – xét ở điều kiện cần này, chúng ta có trí thức. Biết suy nghĩ khác biệt và độc lập – xét ở điều kiện đủ này, chúng ta chưa có trí thức. Trí thức Việt Nam, cho phép tôi được nói thẳng nói thật, mang bản tính thụ động, xu thời và hèn nhát cố hữu. (Ấy vậy mà trí thức thuộc địa còn là khá hơn trí thức xã hội chủ nghĩa về tư cách trí thức của mình). Nguyên nhân ở đây là từ sự sinh thành của giới trí thức Việt Nam và từ môi trường xã hội trong đó trí thức hoạt động. Nhưng hôm nay chúng ta không nói về sự sinh thành mà nói về môi trường hoạt động của trí thức.

Cuộc hội thảo này bàn về việc xây dựng một chính sách của Đảng đối với trí thức ở thời điểm hiện nay. Thực chất đây là bàn về quan hệ giữa giới cầm quyền và giới trí thức nhìn từ góc độ quyền lực. Thiết nghĩ những điều trình bày trên đây về bản chất của trí thức đã có thể giúp xác định Đảng cần phải làm gì để có được quan hệ đúng và tốt đối với trí thức. Tôi tóm tắt cụ thể là Đảng cần:

– xóa bỏ mọi định kiến sai lầm và tác hại về giới trí thức.

– nghiên cứu giới trí thức với tư cách một tầng lớp xã hội như là đối tượng khoa học.

– tôn trọng giới trí thức với tất cả sự khác biệt bản chất của nó.

– tạo hoàn cảnh tự do và dân chủ cho giới trí thức làm công việc trí thức.

– chịu đựng sự phản biện xã hội ngày càng đóng vai trò quan trọng trong một xã hội dân sự và dân chủ của giới trí thức.

Trong thời hậu hiện đại hiện nay, mà bản chất là “hoài nghi các đại tự sự” (J-F. Lyotard), trí thức càng phải được hành xử và hành xử được như là những người nghĩ và nói chứ không phải là những người nghe, nhất lại là nghe thụ động và một chiều. Đảng phải biết lắng nghe trí thức, nghe với sự thành tâm và hiểu biết chứ không phải nghe giả vờ, nghe chỉ để nghe rồi bỏ đấy, để thực sự thay đổi mình trong sạch và vững mạnh và để biết mình cần làm gì cho sự nghiệp lớn của dân tộc mà đảng đã nhận lấy sứ mệnh đảm đương.

 Hà Nội 3. 2008

 (Tham luận tại cuộc hội thảo về trí thức do Ban tuyên giáo Trung ương tổ chức, tháng 3/2008).

Tác giả gửi cho Quê choa


[1] Tạp chí “Các dân tộc á Phi” (Narody Azii i Afriki), số 2/1990, tr. 39-56.

[2] V. A. Mau. Trí thức, lịch sử và cách mạng, bút ký về cuộc sống của nước Nga hiện nay, tạp chí Thế giới mới (Novy Mir) số tháng 5/2000, tr. 140 – 167.

[3] Tzvetan Todorov. L’homme dépaysé.  242 p., Seuil, Paris. 1996.    

[4] Xem Website: http:// www. karataniforum.org/

[5] Dẫn theo Yue Daiyun. Comparative Literature and China, Peking University Press, 2004, tr. 211.

Advertisements

63 thoughts on “Trí thức Việt Nam, nhìn từ quyền lực: có hay không có?

  1. Pingback: NGHĨA HIỆN NAY CỦA TỪ “TRÍ THỨC” (GS Nguyễn Ngọc Lanh) « Ngoclinhvugia's Blog

  2. Pingback: Bản Tin Ngày 01/02/2012: Ai phá nhà ông Vươn? – Tin rất nóng: Tiên Lãng đã phát nổ một quả bom sự thật – Độc quyền chân lý – Người trong cuộc đã lên tiếng vì sự thật – Bè lũ phản

  3. Pingback: Bản Tin Ngày 01/02/2012: Ai phá nhà ông Vươn? – Tin rất nóng: Tiên Lãng đã phát nổ một quả bom sự thật – Độc quyền chân lý – Người trong cuộc đã lên tiếng vì sự thật – Bè lũ phản

  4. Pingback: Bản Tin Ngày 01/02/2012: Ai phá nhà ông Vươn? – Tin rất nóng: Tiên Lãng đã phát nổ một quả bom sự thật – Độc quyền chân lý – Người trong cuộc đã lên tiếng vì sự thật – Bè lũ phản

  5. Pingback: Bản Tin Ngày 01/02/2012: Ai phá nhà ông Vươn? – Tin rất nóng: Tiên Lãng đã phát nổ một quả bom sự thật – Độc quyền chân lý – Người trong cuộc đã lên tiếng vì sự thật – Bè lũ phản

  6. Pingback: Đánh dấu 39 năm Hiệp định Paris 1973 | Dahanhkhach's Blog

  7. Pingback: Dahanhkhach's Blog

  8. Pingback: “Trí thức”, phiên bản Việt: dại đòi dạy khôn | Dahanhkhach's Blog

  9. Trương Thành Sơn

    Đọc ý kiến các vị thấy kinh quá vì đầy những thứ cao siêu.
    Trong xã hội, tiến sĩ hoá học thì thạo về hoá, có phản biện thì phản biện về hoá chứ phản biện xã hội sao được. Thế ông ấy không phải trí thức à?
    Mấy cái anh nhà văn nhà thơ lắm chuyện, thừa thời gian và thích phá rối thôi. Người dân có lẽ không cần nhiều những thứ ấy đâu.

  10. Nguyễn Thu Trang

    Khủng khiếp, bài dài kinh dị, mà lại nhiều “trí thức” quá, em đọc mới được 1/3 đã vội tua nhanh xuống bên dưới.
    Tóm lại là Đảng phải lắng nghe, phải trân trọng và trao quyền lực cho trí thức đúng không ? Nhưng giả sử Đảng (đúng hơn là những ai đó nhân danh Đảng) không đủ khả năng hiểu, không đủ khả năng dùng và cảng không bao giờ tự nhiên giao cái quyền lực mà mình đang nắm giữ cho cái đám trí thức học lắm biết nhiều nói năng tùy tiện thì sao ? Chẳng lẽ lại ngồi chết già mà chờ …

  11. Pingback: TRÍ THỨC – VÌNH & NHỤC ! (Lê Nguyên Hồng) « Ngoclinhvugia's Blog

  12. xuantrungbui

    Trí thức nói chung là phải có học.Ở việt Nam trí thức được đào tạo theo kiểu “vừa hồng vừa chuyên”.Có thể nói nếu muốn được học thì phải hồng đã ,tức là phải vào đoàn vào đảng.Vì vậy trí thức Việt Nam phần lớn là Cộng Sản. Sau này trong quá trình công tác dù có nhìn thấy sự thật khách quan nào đó thì cũng không dám nói ra.Nói ra chẳng ai nghe ,mất quyền lợi,mất chức,mất ghế…

  13. anngoc

    Dài qua, khó hiểu quá do vậy mình không bao giờ là người trí thức được, mặc dù năm 1978 được kết nạp vào hội viên hội trí thức yêu nước,vì lúc đó HTTYN có quy định những người tốt nghiệp Đại học, dù được hội viên khác giới thiệu hay không có thể xin gia nhập vào HTTYN

  14. Chu Thiên Phái

    Bọ Lập ơi, tôi đã đọc và thấy trang của Bọ khá hấp dẫn đấy nhưng các bài viết có xu hướng “rình rang tăng dần” mà theo lý thuyết truyền tin tức là Entropy thấp dần, nôm na “chữ thì nhiều, nội dung thì ít” nên đề nghị Bọ biên tập lại rồi hãy đưa lên mạng để bảo vệ uy tín của Quê Choa chứ cái đà này Quê Choa dễ thành thùng “Nước Bỗng”.
    Chúc Bọ mọi sự An Lành và Quê Choa có độ Entropy cao nhé
    Chu Thiên Phái

  15. Pingback: Tin thứ Tư, 25-01-2012 | Dahanhkhach's Blog

  16. Pingback: Tin thứ Ba, 24-01-2012 | Dahanhkhach's Blog

  17. Trần Thanh Minh

    Trong con mắt một lão nông như tôi thì đơn giản trí thức chỉ là một anh chàng có học, vì có học nên hắn hơn người, mà cái hơn người ấy chỉ là duy nhất một điều:Luôn dị ứng với những gì xa lạ với con con người.

  18. Pingback: KHI MỘT XÃ HỘI CHẾT LÂM SÀNG (Trương Nhân Tuấn) « Ngoclinhvugia's Blog

  19. Pingback: Anhbasam Điểm Tin thứ Tư, 25-01-2012 – Mùng Ba Tết « doithoaionline

  20. Pingback: Anhbasam Điểm Tin thứ Tư, 25-01-2012 – Mùng Ba Tết | bahaidao

  21. Pingback: VÀI SUY NGHĨ VỀ VIỆN TOÁN CAO CẤP VÀ GIÁO SƯ NGÔ BẢO CHÂU (Luật gia Trần Đình Thu ) « Ngoclinhvugia's Blog

  22. Pingback: NHẬT BÁO BA SÀM : TIN THỨ TƯ 25-1-2012 | MÙNG BA TẾT « Ngoclinhvugia's Blog

  23. Cao Dân

    Chuyện kể rằng: Lão nông có 2 chàng rể, 1 là thư sinh có hơi học chút đỉnh (có thể xem là ‘trí thức’), 1 là làm nghề thuần nông. Ông lão quý chàng thư sinh lắm và hay khen là có thí thức. Một lần cả 3 đi dạo, thấy đàn ngỗng trời đang bay, có thiếng ngỗng vang to, anh “trí ” nói chữ giải thích cho bố vợ là vì ngỗng có cổ dài nên tiếng nó to. Anh rể nông dân “phản biện” lại: ‘thế con Ễnh ương cổ có đâu mà tiếng to như sấm. .. Rồi đến khi gặp1 hòn đá to như tòa nhà bị vỡ làm đôi, anh rễ ‘trí’ giả thich là “phi thiên đả, ắt nhân đả”, anh rể nông dân “phản biện” liền: “… thế cái L… mẹ chú thì ai đả mà cũng nứt toác ra thế…”

  24. Ngu thức

    “Vâng, ở góc độ người nghiên cứu thì viết theo cách người nghiên cứu. Và đây là bài phát biểu tại một hội nghị về trí thức, lại là của Ban tuyên giáo Trung ương tổ chức. Để thấy “trí thức” là gì không đơn giản. Cho nên đối xử với trí thức cũng không đơn giản. Hãy để trí thức là trí thức, như công nhân là công nhân, nông dân là nông dân.” (Bởi: pxn ngày 24.01.2012 lúc 8:28 chiều.)

    Đơn giản thôi!
    Nhìn từ quyền lực, theo tôi nên đối xử với trí thức bình đẳng về quyền, nghĩa vụ với “đảng” cũng như với mọi người khác trong xã hội. Bởi, có bình đẳng mới có tự do, tự do là môi trường tốt nhất đối với không chỉ riêng trí thức.., nên câu trả lời của tôi đối với bài viết của ông Nguyên, trí thức Việt nam, nhìn từ quyền lực là KHÔNG CÓ.
    Đừng phân biệt để tạo ra ưu đãi khác người nào đối với trí thức, làm vậy trí Thức VN cũng trở thành mông muội như “đảng” sao?

  25. Pingback: Phạm Xuân Nguyên – T rí thức Việt Nam, nh ìn từ quyền lực: có hay không có? « LÀNG BÁO

  26. Pingback: TRÍ THỨC CHỈ CÓ CON ĐƯỜNG DẤN THÂN (TS Jean-Francois Sabouret, BBC) « Ngoclinhvugia's Blog

  27. Pingback: TRÍ THỨC, TRÍ NGỦ & TRÍ TRÁ (Lê Phú Khải) « Ngoclinhvugia's Blog

  28. hoangdung

    Trong lịch sử cận đại của dân tộc,vai trò của giới trí thức Việt Nam thể hiện nỗi bật và hào hùng là các ông tú,ông cử nhất tề đứng lên “Bình Tây Sát Tả”chống Pháp qua Phong trào Văn Thân(The Literati)nhằm chống đối hiệp ước Giáp Tuất năm 1874, ký kết giữa triều Nguyễn và thực dân Pháp và là cái mốc để tiếp nối phong trào Cần Vương,phong trào Duy Tân…

    Quan điểm và thái độ của giới Văn Thân được trình bày rất rõ ràng trong Hịch Văn Thân ngày 19-3-1874. Hịch này kêu gọi kẻ sĩ “Có chung kẻ thù cùng thề chiến đấu, vốn nhà Nho noi truyền thống hùng anh; thề quẳng nghiên bút mà cầm lấy gươm giáo, là quân tử phải ra tay hành động.”

    http://nguyentuyet.violet.vn/entry/showprint/entry_id/6480158

  29. Pingback: Tin thứ Tư, 25-01-2012 « BA SÀM

  30. Dong

    Kinh tế nước ta hoàn toàn chưa phải là nền kinh tế tri thức, người được gọi là trí thức thực ra phần lớn vẫn chưa đủ sống nếu không trở thành một thứ rối nào đó. Và, đã rối thì phải bị giật dây.
    Thứ hai, với bản chất nhà nước (vốn là) vô sản mà thuộc tính “lưu manh” có sẵn trong bản chất, thì những người trí thức dấn thân-nếu có-cũng không thể đủ “võ” để tồn tại lâu nếu như có một cuộc đối đầu, trong khi đám kia đang nắm đủ mọi vũ khí như quyền đẻ ra luật, cảnh sát, nhà tù, bộ máy tuyên truyền…
    Xét đến tận cùng, những nhà nước kiểu Việt Nam, Bắc Triều tiên không cần trí thức, chỉ cần những kẻ biết việc và biết vâng lời, mà, ngay cả Ngô Bảo Châu tài năng cũng đã “sáng suốt” nhận ra và đang uốn mình theo cái chân lý khốn nạn ấy.

    1. Vợ chàng Trương

      Hay quá hiền huynh !
      ” Hỡi ôi,chùa Tân Thạnh năm canh ưng đóng lạnh
      Tấm long son gửi lại với nước non…”

  31. Pingback: Anhbbasam Điểm Tin thứ Ba, 24-01-2012 – Mùng Hai Tết « doithoaionline

  32. Pingback: Anhbbasam Điểm Tin thứ Ba, 24-01-2012 – Mùng Hai Tết | bahaidao

  33. Vợ chàng Trương

    Trí thức (phải hiểu là trí thức Việt Nam) là như thế nào ư ? Đây là một dấu hỏi thật lớn và mang tính lịch sử ! Với bài thơ ” Vịnh Kẻ Sĩ ” của Nguyễn Công Trứ cũng đã cho chúng ta một khái niệm và nhiều điều thú vị…Theo tôi, trí thức nước Vệ hiện đại phải có tính nhân bản và không phải dễ dàng “ta trở thành con rối,cho cuộc đời…giật dây ” !?

  34. Pingback: NHẬT BÁO BA SÀM : TIN THỨ BA 24-1-2012 / MÙNG 2 TẾT « Ngoclinhvugia's Blog

  35. Dân tộc

    Chưa có một sự thống nhất thế nào là Trí thức thì sẽ còn tranh cãi dài dài. Cũng như câu chuyện 4 ông mù xem voi, ông thì sờ vòi, ông sờ đuôi…rồi mỗi ông tả con voi một khác, ông nào cũng bảo mình đúng. Nhưng có lẽ đa số hiểu giống với bác Mao ở cái danh từ TRÍ THỨC. Tất nhiên không ghét họ như bác Mao mà xem đó là lực lượng tiến bộ, góp phần quyết định cho sự phát triển của XH loài người

    Vậy tất nhiên TRÍ THỨC không đơn thuần chỉ là những người chuyên lao động trí óc rồi. Những con “Robot khoa học” thì không có cớ gì khiến người ta phải lo sợ cả. Cái đáng sợ ở chỗ những người có trí tuệ hơn người bình thường sẽ sớm nhận thức được vấn đề, với khả năng tư duy họ không dừng lại ở đó mà tiếp tục tìm hiểu nguyên nhân, chỉ ra được sai lầm…
    Không phải đến bây giờ mà từ xa xưa khi giai cấp thống trị trở thành rào cản bước tiến của con người thì chính Trí thức là người đầu tiên chỉ ra sai lầm của nó. Họ trở thành cái gai trong mắt giới Thống trị, nếu không sớm nhổ bỏ sẽ lan sang những người dân còn mê ngủ, lúc đó quyền lực thống trị sẽ bị lung lay. Hiểu về Trí thức như vậy tất sẽ hiểu vì sao bác Mao ghét nó và vì sao mà Báo SGGP bị kiểm điểm

  36. Pingback: PHẠM XUÂN NGUYÊN : Trí thức Việt Nam, nhìn từ quyền lực: có hay không có? | ixij

  37. Dong

    Nhà nghiên cứu chuyên viết nghiên cứu nên khi người đọc khá mệt. Ai muốn hiểu tường tận định nghĩa “người trí thức” thì cố đọc. Còn những ai ngay từ đầu đã dị ứng với trí thức, trên tư cách giới thường “phản biện”, thì nó ném tờ báo (nếu đăng báo) đánh xoạch cái, lẩm bẩm “một lũ rách việc, cục phân!”.
    Tớ đố 3D hiểu 50% bài này đấy!

    1. pxn

      Vâng, ở góc độ người nghiên cứu thì viết theo cách người nghiên cứu. Và đây là bài phát biểu tại một hội nghị về trí thức, lại là của Ban tuyên giáo Trung ương tổ chức. Để thấy “trí thức” là gì không đơn giản. Cho nên đối xử với trí thức cũng không đơn giản. Hãy để trí thức là trí thức, như công nhân là công nhân, nông dân là nông dân.

    2. xichlohepho

      Bạn ơi người CS hiểu khá rõ thế nào là Trí thức đó. Chính vì hiểu nên nó trở thành hý kỵ không nên nhắc tới và cố tình hướng dư luận hiểu sai về Trí thức và vai trò của Trí thức trong XH

      1. Dong

        Và, cách tốt nhất để hướng cho dư luận hiểu sai về Trí thức và vai trò của Trí thức là dùng chính kẻ (từng được coi là) Trí thức nay đã chấp nhận làm con cừu đầu đàn? Hay!

  38. Pingback: apostevens

  39. Khoai

    Bác Nguyên viết lằng nhằng dài quá. Dân tình khó hiểu. Em xin góp nôm na thế này:
    Tìm hiểu khái niệm về “trí thức”
    Khái niệm về “trí thức Việt Nam ngày nay”
    Trí thức là một khái niệm có tính lịch sử, cụ thể dùng để chỉ một tầng lớp người trong một xã hội nhất định. Còn gọi là “tầng lớp trí thức”. Trí thức là những người có tri thức, có khả năng nhận thức nhanh nhạy, hiểu biết và nắm được quy luật vận động và phát triển của các sự vật, hiện tượng, quá trình… trong các lĩnh vực nhất định. Họ lao động nhiệt huyết và sáng tạo chủ yếu bằng trí óc. Những thành quả lao động của họ có những đóng góp nhất định cho sự phát triển của xã hội, đất nước. Họ được xã hội thừa nhận và tôn vinh.
    Tập hợp những nhà trí thức trong xã hội tạo thành tầng lớp trí thức.
    Vì là khái niệm có tính lịch sử, cụ thể nên trí thức ở các thời đại, giai đoạn, hoàn cảnh khác nhau thì cũng có những đặc trưng và tính chất khác nhau.
    Có thể hiểu khái niệm “trí thức” ngày nay tương đồng với khái niệm “kẻ sỹ” hay “sỹ phu” trong xã hội phong kiến trước kia.
    Xã hội càng phát triển thì sự phân công lao động ngày càng cao, do vậy cũng như các tầng lớp và các thành phần khác trong xã hội. Tầng lớp trí thức cũng có vai trò chức năng của nó trong xã hội.
    Xã hội càng phát triển thì tầng lớp trí thức càng phát triển. Tầng lớp trí thức có vai trò nòng cốt, tiên phong là người vạch đường, chỉ lối, thúc đẩy xã hội phát triển. Xã hội kém phát triển so với thời đại sẽ kìm hãm sự phát triển của tầng lớp trí thức. Những nhà trí thức chân chính họ tự xác định được trách nhiệm của mình đối với sự phát triển của xã hội, đất nước.
    Phản biện xã hội đòi hỏi phải do những người có tri thức, hiểu biết (trí thức) thực hiện. Đó là một trong những vai trò, chức năng của tầng lớp trí thức trong xã hội. Nhưng phản biện chỉ là một khía cạnh để thúc đẩy sự phát triển của xã hội. Không chỉ “vạch lá tìm sâu” mà quan trọng hơn, bằng sự dấn thân, hy sinh trong lao động, phát hiện, xây dựng ra những cái mới phù hợp với quy luật phát triển của thời đại để truyền bá những tri thức tiến bộ, biến những tri thức đó thành hiện thực phát triển cho xã hội, cho đất nước. Đây là nhân tố động lực chính để thúc đẩy xã hội, đất nước phát triển.
    Đây là một số ý chưa hoàn thiện mong các bạn bổ sung thêm. Xin chỉ giáo!

    1. nhatbao

      Đúng! Trí thức là khái niệm có tính lịch sử. Trí thức hiện nay gọi là “Trí thức xã hội chủ nghĩa” lấy ý thức hệ của Đảng và Bác Hồ làm nền tảng để “học tập và làm theo”. Cho nên đặc điểm của nó là ăn theo nói leo!

  40. Pingback: blog que choa Trí thức Việt Nam, nhìn từ quyền lực: có hay không có? | rfi

  41. hoangdung

    Hiến pháp CHXHCNVN năm1992

    CHƯƠNG V
    QUYỀN VÀ NGHĨA VỤ CƠ BẢN CỦA CÔNG DÂN

    – Điều 53:… tham gia thảo luận các vấn đề chung…
    – Điều 69 :…Công dân có quyền tự do ngôn luận…
    – Điều 79: Công dân có nghĩa vụ tuân theo Hiến pháp…

    Người trí thức(có học)hay kẻ thường dân(ít học) đều là công dân, có quyền và nghĩa vụ giống nhau theo Hiến pháp(quyền lực).Cái khác đi vốn dĩ có,là do cách hành xử trong cuộc sống(đời sống xã hội công dân).Và dựa trên chính đạo là cách hành xử bình thường nhất.

    Người trí thức,do có hiểu biết hơn,nên đôi khi tự ti với chính mình và xã hội,bởi lẽ sự kỳ vọng tự kỷ đối với tha nhân hay ngược lại,không cao và xa hoặc không hơn kẻ thường dân,trong và trước xã hội.

    Từ đó,tách biệt và đòi hỏi:(tưởng chừng như không có)

    – xóa bỏ mọi định kiến sai lầm và tác hại về giới trí thức.- nghiên cứu giới trí thức với tư cách một tầng lớp xã hội như là đối tượng khoa học.- tôn trọng giới trí thức với tất cả sự khác biệt bản chất của nó.- tạo hoàn cảnh tự do và dân chủ cho giới trí thức làm công việc trí thức.- chịu đựng sự phản biện xã hội ngày càng đóng vai trò quan trọng trong một xã hội dân sự và dân chủ của giới trí thức.”

    là nghỉ quẩn,như cần luật Nhà Thơ,trước đây.

    Hiến pháp nhà nước đã quy định và đạo lý con người(nhân,trí,dũng) đã vốn có,công dân không hành xử đúng mức là lỗi ở công dân.Không trách Trời và”cụ thể là đảng cần:-”như trên,được.

  42. cobabacki

    Ông PXN ‘tóm tắt cụ thể’ 5 cái gạch đầu dòng hơi bị đúng. Nhưng thực hiện 5 cái đó thì còn đâu là ‘Đảng ta’, ông làm khó người ta rồi!

  43. người nhà quê

    Bài viết quá hay,xin chân thành cảm ơn,tuy nhiên theo tôi (người nhà quê) còn một lý do nữa để dẫn tới việc nước ta hiện nay chưa có tầng lớp trí thức là những bài viết như thế này còn ít quá và chưa được phổ biến rộng rãi,nếu có gì lỡ lời xin bò qua

  44. Ngu thức

    Bài viết này của ông Nguyên, trước mắt có một lỗi.., nhưng tôi tin là lỗi chính tả:
    “Giới trí thức không thể giống như những tên kẻ cắp trong vòng (phạm) luật ..” hay “Giới trí thức không thể giống như những tên kẻ cắp trong vòng (pháp) luật..” (?)

  45. Anh Hai

    Bài viết rất “trí thức” và khó hiểu, với quá nhiều thuật ngữ không được định nghĩa rõ. Tôi thấy có một định nghĩa đễ hiểu hơn: Trí thức là người có các đặc điểm sau:

    – tìm kiếm sự thật khách quan và thành công trong sự tìm kiếm ấy trên mức trung bình;

    – để tâm để trí vào các chủ đề quan trọng đối với xã hội (chủ yếu là khoa học và đời sống công cộng);

    – kiểm soát cảm xúc của mình trong khi tìm kiếm sự thật khách quan;

    – lề thuộc về lợi ích vật chất chính trị hay lợi ích khác của mình vào việc tìm kiếm sự thật khách quan;

    – là một người có học vấn cao trên mức trung bình.
    nguồn tại đây:
    http://gocsan.blogspot.com/2012/01/who-are-intellectuals-tri-thuc-la-ai.html

  46. NGUYEN THI CHINH

    Bài viết của bác Phạm Xuân Nguyên quá hay, nhưng đàn gảy tai trâu thôi, hu hu.

    1. anngoc

      Hoang Dung cmt đạon thơ này làm anngoc nhớ đến tuổi học trò. Bài thơ này anngoc học lớp đệ nhị rồi, nhưng khi trả bài anngoc làm cả lớp cười ầm khi đọc đến đoạn:” Cầm chính đạo để tịch tà kiếm phổ”, chả là lúc đó đang mê tiểu thuyết Kim Dung,
      riêng đoạncuồng loan hay cuồng lan, không nhớ rõ , hình như cuồng loan thì phải,” Tước hữu ngũ/sĩ cư kỳ liệt/Dân hữu tứ, sĩ chi vi tiên…”..

      1. anngoc

        sao đến đoạn này cứ đánh máy sai mãi vậy, đính chính, đoạn thơ hay câu thơ, chứ không phải đạon thơ

  47. Pingback: Trí thức Việt Nam, nhìn từ quyền lực: có hay không có? « TIN TỨC HÀNG NGÀY – Online

Đã đóng bình luận.