Sự biến dạng tâm lý xã hội dưới tác động của tham nhũng

NGUYỄN TRẦN BẠT

Trong đời sống hàng ngày của con người, tâm lý – trạng thái cảm hứng của con người khi hành động – đóng một vai trò rất quan trọng. Tuy nhiên, tâm lý là một đối tượng rất dễ bị ảnh hưởng hay nói cách khác, rất nhiều yếu tố có thể tác động tới tâm lý; trong trường hợp những thay đổi tâm lý diễn ra theo chiều hướng tiêu cực, người ta sẽ mô tả chúng như là sự biến dạng tâm lý.

Khi nghiên cứu sự biến dạng của tâm lý, chúng ta sẽ thấy rằng tham nhũng không phải là hiện tượng tiêu cực duy nhất gây ra biến dạng tâm lý nhưng nó là một trong những yếu tố gây ra những biến dạng khủng khiếp nhất, trên quy mô rộng lớn nhất, ở mức độ sâu sắc nhất và thậm chí, có thể nói, tham nhũng gây ra sự biến dạng nhân cách. Vì lý do đó, tham nhũng, với tư cách là nguồn gốc của sự biến dạng tâm lý, sẽ trở thành đối tượng nghiên cứu của bài viết này. Hy vọng rằng, những phân tích về vấn đề này sẽ có tác dụng như một lời cảnh tỉnh đối với những kẻ vừa là thủ phạm vừa là nạn nhân của sự biến dạng này.

Tham nhũng và sự biến dạng từ tâm lý đồng chí đến tâm lý đồng loã

Tâm lý đồng chí là một trong những tâm lý rất căn bản vì bản chất hay mục tiêu của sinh hoạt chính trị là tìm kiếm sự đồng thuận. Bất kỳ sự đồng thuận nào cũng phải dựa trên tâm lý đồng chí tức là sự cùng chí hướng; nói cách khác, nếu không có tâm lý đồng chí làm nền tảng thì sẽ không có sự đồng thuận. Do đó, nghiên cứu tâm lý đồng chí chính là nghiên cứu điều kiện hình thành các tổ chức nói chung và các tổ chức chính trị hay các đảng chính trị nói riêng.
Tuy nhiên, không phải ở đâu tâm lý đồng chí cũng được cảm nhận và có giá trị giống nhau. Chẳng hạn, ở những môi trường không có sự cạnh tranh về chính trị, người ta sẽ không có điều kiện để đo đạc giá trị cũng như ý nghĩa của tâm lý đồng chí; ngược lại, xã hội càng dân chủ tức môi trường cạnh tranh chính trị càng gay gắt thì tâm lý đồng chí càng quan trọng bởi nó được thử thách trong sự cạnh tranh về mức độ sáng suốt chính trị giữa các đảng chính trị. Do đó, ở những quốc gia mà sự cạnh tranh chính trị diễn ra bình đẳng thì tâm lý chính trị sẽ trở thành tiêu chuẩn quan trọng nhất của việc hình thành các đảng chính trị – nó chính là dấu hiệu con người trong việc phân biệt các đảng chính trị khác nhau.
Vậy, quá trình biến dạng từ tâm lý đồng chí thành tâm lý đồng loã diễn ra như thế nào? Khi con người phấn đấu vì một lý tưởng hay một mục tiêu chính đáng thì tâm lý đồng chí là tâm lý chi phối các tập thể chính trị nghĩa là tâm lý đồng chí trở thành tâm lý cơ bản của những con người sinh hoạt trong cùng một không gian chính trị. Tuy nhiên, khi lý tưởng hay mục tiêu cao đẹp không còn nữa thì tâm lý đồng chí sẽ bị biến dạng thành tâm lý đồng loã; nói cách khác, chính tâm lý đồng chí khi thất bại sẽ trở thành tâm lý đồng loã. Như vậy, quá trình thay đổi, biến dạng từ tâm lý đồng chí thành tâm lý đồng loã gắn liền với quá trình biến dạng hay sự lạc hậu của lý tưởng chính trị và lý tưởng xã hội.

Vậy tham nhũng xuất hiện ở đâu trong lộ trình từ tâm lý từ đồng chí tới tâm lý đồng loã? Khi nghiên cứu về sự hình thành và phát triển của các tổ chức, chúng ta sẽ thấy một hiện tượng tương đối phổ biến là một đảng chính trị sẽ trở thành đảng cầm quyền sau khi đạt được những thành tựu chính trị nhất định và quá trình tha hoá thường diễn ra đồng thời với những va chạm về lợi ích, địa vị và quyền lực. Tuy nhiên, cũng chính những nghiên cứu này lại chỉ ra rằng, quá trình tha hoá là quá trình khách quan tất yếu của bất kỳ tổ chức nào và chính vì thế, nội dung khoa học quan trọng nhất của các tổ chức chính trị chính là chống lại sự tha hoá quyền lực. Đương nhiên, khi nhận ra những biểu hiện của sự tha hoá, người ta sẽ đề ra và áp dụng những biện pháp để chống lại hay ít nhất cũng nhằm giảm tốc độ của quá trình tha hoá; nhưng, mọi biện pháp đều bất lực trước hiện tượng tha hoá của các tổ chức cầm quyền nếu không có môi trường cạnh tranh. Môi trường cạnh tranh lý tưởng nhất cũng tức là môi trường duy nhất đảm bảo tính hợp lý của các tổ chức chính trị là môi trường dân chủ – ở đó, mọi tổ chức chính trị đều phải đương đầu với rủi ro là bị gạt ra khỏi các sinh hoạt chính trị của xã hội nếu không thành công trong việc ngăn chặn quá trình tha hoá của mình. Kết luận như vậy hoàn toàn đồng nghĩa rằng, ngay cả khi áp dụng các biện pháp mang tính tổ chức mà không có sự cạnh tranh chính trị thì cũng chỉ có thể kéo dài sự tồn tại hoặc làm chậm lại quá trình tha hoá của các tổ chức chính trị chứ không thể khắc phục được nó.
Quay trở lại sự biến chất của lý tưởng, có thể nói, khi lý tưởng bị biến chất thì người ta sẽ thiên về phân chia quyền lực và quyền lợi. Sự phân chia quyền lực dẫn đến sự hình thành các phe phái trong một đảng. Bàn về sự phân chia thành các phe phái trong cùng một đảng, chúng ta cần phải phân biệt giữa sự phân chia chính thống và sự phân chia không chính thống; ở đây, cũng có thể hiểu là sự phân chia công khai và sự phân chia trong bóng tối. Sự phân chia thành các phe phái trong cùng một đảng một cách công khai, xét về mặt bản chất, chính là sự đa dạng hoá của các khuynh hướng chính trị; nó sẽ tạo ra sự cạnh tranh về chính trị để chống lại sự độc quyền chân lý và do đó, nó là một yếu tố tích cực. Ngược lại, sự phân chia trong bóng tối là sản phẩm của quá trình tha hoá quyền lực; đến đây, tham nhũng bắt đầu xuất hiện như là tác nhân của sự biến dạng từ tâm lý đồng chí thành tâm lý đồng loã. Như vậy, tâm lý đồng loã không phải là tâm lý của một đảng chính trị mà là tâm lý của một phái trong đảng chính trị đã bị tha hoá.
Trong quá trình phát triển của mình, một đảng chính trị sẽ được điều chỉnh bởi hai loại tâm lý. Thứ nhất là tâm lý đồng chí tức phần còn lại của những lý tưởng chính trị chưa bị thoái hoá. Phải khẳng định rằng, ở bất kỳ tổ chức chính trị nào, phần còn lại này luôn luôn tồn tại; nếu không, đảng chính trị sẽ biến mất hoàn toàn. Nói cách khác, chừng nào một đảng chính trị còn tồn tại thì những hạt nhân hợp lý về mặt lý tưởng chính trị cũng vẫn còn tồn tại. Trong lòng bất kỳ tổ chức chính trị nào, các mặt tiêu cực và các mặt tích cực không ngừng cạnh tranh với nhau dẫn đến sự hình thành các phái chính trị như đã phân tích trong phần trước. Các phái chính trị không chính thống sẽ bị điều chỉnh bởi tâm lý đồng loã tức là tâm lý của những kẻ cùng ăn chia một vùng quyền lực, quyền lợi hoặc thậm chí một vùng chân lý – đó chính là bản chất của tham nhũng. Các phái chính trị chính thống không bị điều chỉnh bởi tâm lý đồng loã nhưng bị điều chỉnh bởi một loại tâm lý đồng chí thứ hai – đó là tâm lý đồng chí trên những khía cạnh hẹp hay tâm lý đồng chí trên những vấn đề cụ thể. Trên đây là những mô tả về những tác động của tham nhũng lên một trong những module tâm lý căn bản nhất của con người hay sự trượt từ tâm lý đồng chí tới tâm lý đồng loã.

Tâm lý bị truy đuổi về mặt tinh thần hay hồi ức về những giá trị người của những kẻ đã bị “thú hoá”

Xã hội thường quan niệm một cách đơn giản về tham nhũng như là ăn cắp. Trong bài viết này, chúng tôi xin nhắc lại rằng tham nhũng hoàn toàn không giống với ăn cắp, thậm chí cũng không thể coi ăn cắp là trạng thái bậc thấp của tham nhũng. Tại sao lại như vậy?
Trước hết, trong khi ăn cắp chỉ là một hành vi phi đạo đức của con người khi bị thúc bách bởi những nhu cầu bậc thấp thì tham nhũng là hành vi sử dụng quyền lực để chiếm đoạt. Nói như vậy để thấy tham nhũng là một hành vi gắn liền với sự tha hoá của quyền lực; nói cách khác, tham nhũng là hành vi riêng có của những kẻ được nhân dân trao cho cương vị đại diện. Thứ hai, trong khi những kẻ ăn cắp vẫn còn cảm giác lén lút khi đi ăn cắp thì những kẻ tham nhũng đã trở nên vô cảm trước những hành vi chiếm đoạt của mình. Do đó, những kẻ ăn cắp vẫn còn thừa nhận sự tồn tại của pháp luật trong khi những kẻ tham nhũng chà đạp lên nó. Thứ ba, những kẻ ăn cắp không có khả năng truyền bá những ảnh hưởng chính trị còn những kẻ tham nhũng vẫn có thể tham gia hoạt động chính trị. Nếu nói một cách thẳng thắn hơn thì điều đó có nghĩa là những kẻ tham nhũng cần và phải đi qua con đường chính trị và sử dụng sức mạnh chính trị.
Tham nhũng, vì thế, là một khoảng đen tối trong hoạt động chính trị, nó không chỉ làm mất mát quyền lợi vật chất của xã hội mà còn làm biến chất một trong những hoạt động cao quý nhất của nhân loại – đó là hoạt động chính trị. Những kẻ ăn cắp không có điều kiện để xây dựng các chính sách nhưng những kẻ tham nhũng thì bẻ gẫy chính sách, chà đạp lên nhà nước thông qua việc làm biến dạng các chính sách. Trong khi những kẻ ăn cắp phải “lao động” một cách vất vả thì những kẻ tham nhũng lại “lao động” một cách nhàn nhã; nhưng, thứ “lao động” đó của chúng đang làm băng hoại các giá trị đạo đức, gây tổn hại đến uy tín của hệ thống chính trị và nhà nước. Tội ác của những kẻ tham nhũng không đơn giản chỉ là những khối lượng vật chất bị chúng chiếm đoạt, mà chính là sự bẻ gẫy các thể chế, từ thể chế tinh thần đến thể chế chính trị, thể chế nhà nước và thậm chí làm biến dạng cả văn hoá.

Vì những tội ác như vậy, những kẻ tham nhũng luôn phải đối diện với cảm giác bị truy đuổi, ít nhất về mặt tinh thần. Những ai đã từng đọc “Những người khốn khổ” của Victor Hugo mới có thể hiểu nổi cảm giác bị truy đuổi đó đáng sợ đến mức nào. Jean ValJean chỉ ăn cắp duy nhất một chiếc bánh mỳ nhưng luôn cảm thấy mình bị truy đuổi, ngay cả khi ông ta đã trở thành thị trưởng Madolen, đã trốn vào tu viện và cố gắng sống như một con người lương thiện. Cảm giác truy đuổi ở những kẻ tham nhũng, có lẽ, còn đáng sợ gấp nhiều lần.
Tuy nhiên, cảm giác truy đuổi đó, thực ra, là một dấu hiệu tích cực; nó cho thấy những kẻ tham nhũng vẫn còn có cảm giác tội lỗi, vẫn còn nuối tiếc những giá trị người hay nói đúng hơn, vẫn còn nhớ về và trân trọng khoảng thời gian đã từng là người. Chúng tôi cho rằng hoàn toàn không quá lời khi nói như vậy bởi dẫu chỉ tham nhũng một lần thôi, con người đã tự nguyện cống nạp mình, cống nạp những giá trị người cao quý trong mình, cống nạp những phẩm hạnh của mình cho quỷ sứ; hay nói theo một cách khác, con người đã tự nguyện và chủ động “thú hoá” những giá trị của mình. Và hàng đêm, khi đối diện với sự truy đuổi tinh thần đó, những kẻ tham nhũng lại bị dày vò bởi ý nghĩ “Liệu ta có thể quay trở lại làm người không? Và nếu như ta không thể quay trở lại làm người thì những đứa con của ta có thể quay trở lại làm người hay không trong khi nhân cách, trí tuệ và hoài bão của chúng đang được nuôi dưỡng bằng những đồng tiền nhơ bẩn?“. Bản thân sự dày vò đó đã là hình phạt khủng khiếp nhất đối với những kẻ tham nhũng và do đó, nhiệm vụ của chúng ta không phải là chống tham nhũng bằng các biện pháp hình sự thông thường mà phải chống tham nhũng bằng cách xây dựng một cơ chế có khả năng khuếch đại sức mạnh của cảm giác bị truy đuổi đó.

Như trong phần trước đã phân tích, những kẻ ăn cắp hoàn toàn khác với những kẻ tham nhũng; trong khi những kẻ ăn cắp còn biết quy phục trước sức mạnh của đạo đức thì những kẻ tham nhũng đã trở nên vô cảm trước những giá trị đạo đức. Thứ duy nhất khiến những kẻ tham nhũng khiếp hãi là những con thú mạnh hơn. Nhưng, liệu con người có thể sống và cảm thấy hạnh phúc hay không khi để tồn tại và tránh khỏi móng vuốt của những con thú nhỏ, họ phải nương tựa vào những con thú mạnh hơn. Con người không thể và không được phép làm như vậy bởi nếu không, họ sẽ biến mình trở thành miếng mồi của những con thú mạnh hơn. Tuy nhiên, con người cũng không thể tiêu diệt những con thú bởi ngay khi con người tiêu diệt những con thú thì con người cũng không còn là con người nữa. Vậy, phải chăng con người đã hoàn toàn bất lực trước hiện tượng tham nhũng và những kẻ tham nhũng?
Xin được trả lời ngay rằng, vẫn còn có một liều thuốc khác để kìm chế hiện tượng tham nhũng – đó là xây dựng nền dân chủ. Chính nền dân chủ chứ không phải chế độ độc tài mới là công cụ hữu hiệu để ngăn chặn sự phát triển của hiện tượng tham nhũng. Sự độc tài tự thân nó đã gắn liền với sự tha hoá quyền lực; đến lượt mình, nó sẽ không chỉ bắt đầu một hiện tượng tham nhũng mà còn khiến tham nhũng phát triển ở những quy mô lớn hơn với những mức độ trầm trọng hơn. Một số người đưa ra biện pháp công khai hoá nhưng chúng tôi hoàn toàn không tán đồng. Công khai hoá là gì? Công khai hoá là phủ lên tất cả những kẻ tham nhũng thứ ánh sáng ban ngày, thứ ánh sáng của sự trong sạch và những giá trị người cao quý và khiến tất cả chúng cùng lúc nhận ra rằng mình không phải là đối tượng duy nhất đã bị thú hoá, rằng quanh mình có không ít những kẻ đã bị thú hoá và nếu tập trung hết thảy những kẻ đã bị thú hoá lại, chúng sẽ có sức mạnh ghê gớm – sức mạnh của sự huỷ diệt. Do đó, nội dung khoa học của chương trình chống tham nhũng là phải chỉ ra thời điểm và mức độ công khai hoá thích hợp; nếu không, chính sự công khai hoá đó sẽ dồn những kẻ bị thú hoá vào đường cùng, chúng sẽ trở nên dữ tợn hơn bao giờ hết bởi sự hành hạ và tra tấn của nỗi sợ và để tồn tại, chúng sẽ quay lại truy đuổi con người. Chính sách ân xá kinh tế cũng không phải là một biện pháp hiệu quả trong việc kiềm chế tham nhũng; nó chỉ là giải pháp để cứu nguồn vốn của xã hội và hợp thức hoá những giá trị đã bị “thú hoá”; nghĩa là, vì lợi ích của con người, chúng ta đã phải hợp thức hoá những giá trị đã “thú hoá” và tạo điều kiện cho những giá trị từng bị “thú hoá” đó quay trở lại đời sống. Chính sách ân xá kinh tế, do đó, chỉ giải quyết được phần nào những thất thiệt về mặt vật chất mà tham nhũng gây ra chứ không thể khắc phục được nó. Vì thế, chúng ta sẽ không có sự lựa chọn nào khác ngoài việc xây dựng nền dân chủ như một trong những cơ chế kiềm chế tham nhũng và làm trong sạch lại những giá trị đã bị “thú hoá”.
Tuy nhiên, quá trình dân chủ hoá không thể diễn ra nhanh chóng. Lịch sử nhân loại đã chứng minh mọi nhà nước độc tài đều sụp đổ. Vì sự phát triển của xã hội loài người mà các thể chế dần dần được thay bằng thể chế dân chủ; quá trình dân chủ hoá đời sống loài người là một quá trình kiên nhẫn của lịch sử và những nghiên cứu xoay quanh quá trình kiên nhẫn ấy đã đưa đến kết luận: nền dân chủ là cơ chế duy nhất có thể khắc phục tất cả các hiện tượng tiêu cực, trong đó có hiện tượng tham nhũng.
Cảm giác mất niềm tin vào những người đại diện, sự biến dạng của tâm lý sở hữu và một tương lai không thể dự báo

Trong một xã hội lành mạnh, nhân dân luôn luôn tự hào về người đại diện của mình; họ sẵn lòng trang bị cho người đại diện của mình tất cả mọi thứ để những người đại diện có thể làm tốt nhiệm vụ của mình. Nhưng, đáng buồn thay khi mà những người đại diện lại lợi dụng cương vị đại diện của mình để chiếm đoạt không chỉ những giá trị vật chất mà cả những giá trị tinh thần của người dân. Sự chiếm đoạt đó càng trở nên phổ biến bao nhiêu thì nhân dân càng mất niềm tin vào những người đại diện bấy nhiêu. Họ cảm thấy niềm tin của mình bị xúc phạm và với thời gian, niềm tự hào sẽ dần dần mai một và thậm chí, biến mất hoàn toàn. Nhưng, đó mới chỉ là niềm tự hào đối với những người đại diện cụ thể. Điều gì sẽ xảy ra khi người đại diện đó chính là nhà nước? Điều gì sẽ xảy ra khi nhân dân không còn tin vào thể chế chính trị? Điều gì sẽ xảy ra khi nhân dân không còn tin rằng dân tộc mình có khả năng sống lành mạnh và xã hội mình đang sống có thể có một tương lai lành mạnh? Câu trả lời là, nhân dân sẽ đi tìm một tương lai khác.
Nhưng, điều ấy chưa hẳn đã đáng sợ bằng sự biến dạng của tâm lý sở hữu. Sở hữu là một khái niệm nhân văn và là khái niệm riêng có của con người và xã hội loài người. Nó cũng là một trong những khái niệm có chất lượng nhất để nói đến nền văn minh và xã hội càng văn minh thì khái niệm sở hữu càng rõ rệt và minh bạch. Nguợc lại, tham nhũng là dấu hiệu của xã hội không văn minh hay xã hội thú; chính bởi trong xã hội thú không có khái niệm sở hữu nên những kẻ bị thú hoá mới dễ dàng đến vậy trong việc chiếm đoạt những giá trị của người khác. Sự chiếm đoạt ấy rõ ràng đã làm biến dạng tâm lý sở hữu; nhưng, đó mới chỉ là tầng thứ nhất của vấn đề. Phân tích sự biến dạng của tâm lý sở hữu, chúng ta sẽ nhận ra sự biến dạng của tâm lý tích luỹ bởi khi tâm lý sở hữu đã bị biến dạng thì tâm lý tích luỹ, chắc chắn, cũng sẽ bị biến dạng theo. Tích luỹ là gì? Tích luỹ là một cách thức mà con người chuẩn bị cho tương lai. Tuy nhiên, dưới tác động của tham nhũng, tâm lý tích luỹ đó bị méo mó đi. Làm sao có thể tích luỹ để chuẩn bị cho tương lai khi ngày ngày, người ta đang chà đạp lên khái niệm sở hữu và như thế, rõ ràng tương lai không được hoạch định một cách kỹ càng. Con người sẽ làm gì trước những ám ảnh về một tương lai như vậy? Con người sẽ đi tìm một tương lai khác.
Cuối cùng, chúng ta có gì? Chúng ta có một tương lai không thể dự báo. Như đã phân tích trong phần trước, khi nhân dân không còn tin vào hệ thống chính trị hay nhà nước, khi nhân dân không cảm thấy tương lai của mình được đảm bảo bằng một sự tích luỹ lành mạnh thì họ sẽ tin vào một nhà nước trong tương lai. Điều đó có nghĩa rằng họ sẽ đi tìm một cuộc cách mạng. Khi nhân dân đi tìm một cuộc cách mạng thì tương lai của dân tộc sẽ cực kỳ đen tối bởi tương lai đó gắn với những di chứng của cách mạng tức là gắn với những loạn lạc, bất trắc và đổ nát. Tham nhũng, do đó, không chỉ huỷ hoại lòng tin vào những người đại diện mà còn huỷ hoại cả tâm lý tin tưởng vào cuộc sống bởi một dân tộc mà năng lực tham nhũng mạnh hơn cả năng lực phát triển thì dân tộc ấy chắc chắn sẽ không có tương lai. Và nếu chúng ta không kịp thời ngăn chặn sự phát triển của hiện tượng tham nhũng, chúng ta sẽ phải đối mặt hoặc với một cuộc cách mạng hoặc sự trốn chạy của nhân dân trong quá trình họ đi tìm một tương lai khác.
Những phân tích về tác hại của tham nhũng đã đưa chúng ta đến kết luận, xây dựng thể chế dân chủ chính là lời kêu gọi vĩ đại nhất và nhân đạo nhất để phục vụ nhân loại; những kẻ cố tình trì hoãn quá trình này phải hiểu rằng sự trì hoãn của họ sẽ tất yếu dẫn đến những chuỗi biến dạng khủng khiếp hơn nữa và sự biến dạng đáng sợ nhất là cảm giác bất lực của con người trong việc ngăn chặn quá trình thú hoá những giá trị người còn lại. Chúng ta buộc phải khẳng định như thế vì một tương lai có thể dự báo – ở đó, con người sẽ được giải phóng sức mạnh kiến tạo của họ.
Kết luận

Khi miêu tả cảm giác của một nhân vật buộc phải giết một kẻ lưu manh vì hắn ta đã giết một người lương thiện, Victor Hugo đã thốt lên rằng “Thực ra, nỗi ân hận vì giết đi một con người, dù chỉ là một kẻ lưu manh vẫn lớn hơn niềm vui vì được giết người để phục vụ nhân loại“. Chúng tôi muốn mượn những lời lẽ đó để khẳng định thêm một lần nữa rằng, dân chủ và chỉ có dân chủ như là thể chế hoàn hảo nhất của con người mới là liều thuốc đặc trị với hiện tượng tham nhũng – ở đó, những con người lương thiện đang ngày đêm “người hoá” những phần đã bị thú hoá trong những kẻ tham nhũng.

Rút từ  comments

Advertisements

57 thoughts on “Sự biến dạng tâm lý xã hội dưới tác động của tham nhũng

  1. Pingback: Sự biến dạng tâm lý xã hội dưới tác động của tham nhũng « NHÀ VIỆT

  2. Dai Co Viet

    Một bài viết tốt đến như thế này sao ông NTBạt lại chỉ để ở phần comment thế, thưa Bọ Lập, đáng ra phải gửi thẳng cho Bọ chứ, hay vì ông Bạt và Bọ chưa được “thân thiện” (nếu vậy thì tiếc lắm đó)?

  3. Hải Châu

    Các bài viết của NT Bạt và của Huy Đức trên trang mạng quechoa đều rất hay, nhưng giá nó được đăng đàn ở một học viện chính trị TW, ở một buổi thảo luận NQ TW về chỉnh đốn đảng…thì càng hay hơn nữa. Tuy nhiên nó cũng đã hoàn thành được sứ mạng gieo trồng của nó rồi, vấn đề là hạt giống ấy được gieo ở đâu, có được chăm sóc không hay ngược lại, và tất nhiên là nó đã bén rễ, đâm chồi ở đâu đó, để rồi một ngày nào đó nó sẽ thành sức mạnh tinh thần trong cuộc đấu tranh cho cái thiện thắng ác. Thật nực cười khi mà giờ này vẫn có những nhân vật vai vế còn dám khẳng định dân chủ của ta còn hơn gấp vạn lần dân chủ tư sản. Nói vậy không biết họ có sờ tai không nhỉ, có thấy dơ miệng không, chứ tôi thì ân hận vì đã vô tình đọc những lời ấy, để đánh rơi nốt những hình ảnh khả dĩ còn xem được ở họ…

  4. Nguyen

    Bài viết hay, nhưng tác giả chỉ ra biện pháp giải quyết bằng thể chế dân chủ là đúng, nhưng chung chung quá ( có thể TG không dám). Hãy cụ thể hóa một số nguyên tắc cơ bản của một XH dân chủ là gì chứ. Dân thì ít học nên hay hiểu sai vì chiêu bài dân chủ thì chế độ nào hiện nay mà chẳng quảng bá cho mình.
    Con người đều tiến hóa từ động vật, “ái , ố, hỉ, nộ” là bản năng. Để khống chế con người phát triển tính cầm thú trong XH thì dựa vào luật pháp, Luật pháp có được thực thi không thì cần có sự giám sát. Giám sát từ một phía thì bất ổn mà cần có giám sát qua lại từ nhiều phía ( chẳng hạn “tam quyền phân lập”, hay nói cách khác là chống độc quyền vì độc quyền dẫn đế độc đoán. Sẽ không thể có dân chủ thực sự ở một XH bị sự cai trị độc đoán. Dân sẽ vô cùng cực khổ trong một XH mà hệ thống cai trị độc đoán ( Như Bắc Triều hiện nay).

    Muốn đất nước thực sự phồn vinh, dân thực sự no ấm thì phải cụ thể hóa một cách khoa học vấn đề dân chủ trong quản lý đât nước.

  5. Móng Rồng

    Đồng chí,đồng bào, đồng đội, anh em
    Cùng hướng, cùng đường, cùng một guột quan tham
    Tám hai năm, một đời người thượng thọ
    Vẫn tít mù khơi, không định nghĩa nỗi một từ

    Âu cũng bởi đồng sàng dị mộng
    Chủ thuyết của người, ôm mãi khư khư
    Là con người ai chẵng đốn, chẵng hư
    Tham, sân, si; trước phật như lai ai cũng từ bi, bác ái?

    Thiện – ác song hành, đồng lõa, đồng tâm
    Bởi đa mang một cuộc thủ dâm
    Ai chẵng muốn trong sạch, thanh cao sáng chói
    Ai chẵng muốn đỉnh vời vợi
    Khốn nạn thân tôi ma ám tự bao giờ!
    Kiếp trầm luân bóng đè chấp chới
    Hỏi bao giờ cùng đồng loại, đại đồng đây???

  6. LV

    Cảm ơn bọ lập đã đăng bài viết tuyệt vời.Nhưng bọ ơi những AI?người cần đọc để thấy nhỉ.Họ có thì giờ đọc đâu.Cảm ơn bọ lần nữa.

  7. danchoa

    Bài viết của ông Nguyễn Trần Bạt khá công phu, phân tích khía cạnh tệ nạn tham những vô cùng tệ hại. Nó trực tiếp chi phối hệ đạo đức xã hội, tha hóa dần những nền tảng cơ bản của đạo đức. Nói thẳng ra là đạo đức bị xuống cấp trầm trọng.
    Muốn giả quyết vấn đề gốc rễ của tham nhũng là xã hội đòi hỏi phải thực sự dân chủ và minh bạch.
    Tuy không trực tiếp nói thẳng về xã hội Việt Nam hôm nay. Nhưng người sống trong môi trường hiện tại sẽ hiểu thông điệp tác giả muốn nói gì.

    Bài này phù hợp với các khóa giảng dạy chuyên đề cho đối tượng nghiên cứu về tâm lý. Ít phù hợp chung cho đại chúng người đọc.

  8. leminh

    bài viết hay! tôi quan sát thấy hầu hết dân quê tôi ai cũng có thái độ nghi ngại đối với thể chế ( nhất là những chủ trương chính sách cụ thể)…liệu đây có phải là dấu hiệu của sự: nhân dân trốn chạy để đi tìm một tương lai khác?…câu nói ( đồng chí- đồng lõa- đồng phạm) của nhiều nhiều người nhất là lớp trẻ xem ra…không sai tí nào!

  9. nguyen thoi

    bài viết này nên đưa vào giáo trình giảng dạy ở các trường đảng, các trường học của công an và quân đội, thay cho giáo trình của đại ca ca định viết thành sách về trận đánh hay ở Tiên Lãng, là sự kết hợp tuyệt vời của các xứ quân ô hợp biến hoá còn hơn cả kịch bản khi giải toả nhà anh Vươn. Còn những đại ca ca như ở Hải Phòng thì làm gì có dân chủ.

  10. Dung Tran

    Việt Nam ta hiện nay trong xã hội sao quá nhiễu nhương …Và rất nhiều sâu ,rầy đến thế …chỉ có chết cái đất nước này …vì quá nhiều sâu tham nhũng vẫn tồn tại như lẽ đương nhiên ,Từ thượng tầng đến hạ tầng cơ sở ….Tại do thuyết mác nói vật chất có trước ý thức có sau …hi hi hi ….Bọ Lập thì lấy logo của còm = bọ cánh cứng …he he he …không biết bọ cánh cứng này có diệt được sâu không nhỉ …

  11. Cải đắng dã tật

    “khi lý tưởng hay mục tiêu cao đẹp không còn nữa thì tâm lý đồng chí sẽ bị biến dạng thành tâm lý đồng loã;”

    Mình chỉ tâm đắc mỗi câu này. Trong chiến hào, tình đồng chí khác 100% tình đồng chí trong hội nghị bầu bán và phân bổ dự án bây giờ.

    Có một sự thực là: Khi kẻ tham nhũng đã về hưu ( hết quyền lực) thì gần như vô tội và thậm chí còn kêu rất to rằng mình cũng là nạn nhân. Làm gì có tâm lý bị truy đuổi và càng không bao giờ ân hận ông Trần Bạt ạ.
    Vậy nên, cái gốc của tâm lý tốt hay xấu của con người vẫn là nền tảng đạo đức xã hội. Cái nền tảng ấy ở ta đang xuống cấp quá nhiều.

  12. cudonxd

    hihi, bác Lập bây giờ cũng trích dẫn bài của ông Bạt, thế mà cháu cứ tưởng bác hổng thích gì ông ấy chứ 😀 (hình như cách đây không lâu cháu có đọc được một bài viết mà cháu không nhớ rõ tiêu đề, cũng trên trang QueChoa đại ý là bác không khoái ông Bạt cho lắm). Cháu thì cháu rất thích ông Bạt, một “túi khôn” như cách nói của nhà biên tập Tạ Duy Anh :), rất thích câu nói của ông Bạt: ” hãy tư duy bằng lẽ phải tâm hồn”.

      1. Dung Tran

        Nhìn Bọ Lập Hòa Thượng tôi lại nhớ đến nhạc sĩ Tuấn Khanh trong vụ phản đối VN xuất bản cuốn sách ” Ma chiến hữu “….do bọn Văn nô của Tàu …

  13. Cuong

    Tac gia rat uyen bac, triet ly, sau sac khi viet bai nay. Khong biet co ai trong Bo chinh tri vs ban tuyen giao doc duoc bai nay ko. Nhung hy vong neu co doc thi ho se hieu nhung dieu NTB muon nhan nhu ve dan chu

  14. dan hang

    Họp hành gì cho lắm, các quan cứ chịu khó vào QUÊ CHOA mà đọc, biết học tập, biết lắng nghe, biết tiếp thu may ra đổi được ÓC. Đổi một cái óc khó hơn trăm lần đổi giang sơn. Các quan đừng khinh suất, phải động não xem Blog của Bọ Lập có gì hấp dẫn mà cứ bảnh mắt ra, chưa cơm cháo gì, hàng chục ngàn người dân háo hức đọc. BỌ có ma lực gì chắc? chẳng có ma lực và bùa phép gì cả mà chỉ có SỰ THẬT. Lâu qúa rồi, người dân Việt đói sự thật.

    Chẳng bao giờ sự thật chịu xưng tên
    Câu nói dối lên ngôi thành vĩ đại

    Đọc QUÊ CHOA chưa? Đọc Chớ Đọc Chớ

  15. cu Tèo

    thượng tầng kiến trúc muốn phát triển kịp theo hạ tầng và thực tiễn cần có một nền lý luận vững chắc, khoa học, duy lý. VN đang thiếu và yếu ở hệ thống này, nhất là những người như bác NTB.

  16. Nguyễn Thế Hiệp

    Cảm tưởng khi đọc bài viết này là tuyệt vời hơn một bữa ăn ngon nhất trong đời.
    Đúng là nỗi sợ hãi của kẻ tham nhũng thật kinh khủng, nó đeo đuổi một cách dai dẳng trong cả bữa ăn, giấc ngủ của họ, kẻ tham nhũng luôn luôn ở trong trạng thái sợ hãi và bất ổn. Nhưng điều tệ hại hơn hiện nay là Nhân Dân luôn khinh thường họ, trong lòng Nhân Dân thì họ chỉ là loài sâu mọt mà thôi.
    Năm ngoái tôi về thăm quê, có anh bạn vừa được bầu làm Chủ Tịch Huyện, thế là đi đâu tôi cũng nghe dân bàn tán rằng: “làm một khóa chủ tịch huyện, hắn sẽ kiếm được từ 5 đến 10 tỷ đồng, buồn nhất là trong những người dân nói như vậy có cả bạn bè của tôi và anh bạn CT đó.

  17. Phan Thành Khương

    Bài viết của ông Nguyễn Trần Bạt rất đúng, rất hay, rất chuẩn!

  18. ảo vọng

    Lâu lâu mới được đọc một bài viết mang tính học thuật hay như thế ! Tác giả hướng bạn đọc đến tận cùng bóng tối của vùng tham nhũng, sau khi lướt qua mọi nhận định thông thường về nó. Quả thật, cùng là chiếm đoạt tài sản không phải tự mình làm ra, kẻ cắp thì gục mặt, len lét còn anh tham ô lại ngẩng cao đầu, ngông nghênh . Mặt khác, phạm vi và hậu quả từ ăn cắp thuần túy còn lâu mới đạt tới qui mô tàn phá đa dạng như “ông” tham nhũng. Cuối cùng, trừng trị kẻ cắp thì ” lưới trời lồng lộng”, đụng đến tham quan thì khối người, khối lực xúm lại xé toạc chiếc lưới ấy ra, trở thành ” lưới trời lật lọng ” !…

  19. Manhhai

    Đọc để hiểu những “chỉnh đốn Đảng” hay sự ra đời của các luật lệ phòng chống tham nhũng có tác dụng hay không. Ở Việt Nam khi có ai đó bị kết tội tham nhũng, dân gian phán ngay rằng “vì các con thú cắn nhau nên con thua mới bị xử!” Buồn thay khi con người phải đợi các con thú cắn nhau để phát hiện và xử tội tham nhũng! Cảm ơn tác giả và Bọ Lập đã đăng giúp tạo “cảm hứng” sáng thứ Bảy cuối tuần!

  20. Nguyen Quang Tuyen

    Toi da quen voi nhieu bai viet cua ong Nguyen Tran Bat,dai loai nhu sau: ly luan cao sieu khong ai tranh luan duoc voi ong,nhung ket luan cua NTB bao gio cung van la :DUNG HANH DONG GI CA,GIU ON DINH XA HOI.

    1. nguyễn tử hùng

      Ông NTB có năng khiếu lý luận, biết đào sâu vấn đề kiểu ‘biện chứng”,
      nhưng đọc ông vẫn có cảm giác nghiệt ngã, ‘độc quyền chân lý’, thuộc căn cốt của những trí thức được đào tạo trong lò xhcn. Dù xiển dương dân chủ, lật ngược 180 độ, vẫn là kiểu ‘lật ngược’ Hê ghen của ông Mác! Tư duy ‘mở’ là tư duy rất khó tập!

  21. nam anh

    Vì “những kẻ tham nhũng lại bị dày vò bởi ý nghĩ “Liệu ta có thể quay trở lại làm người không? Và nếu như ta không thể quay trở lại làm người thì những đứa con của ta có thể quay trở lại làm người hay không trong khi nhân cách, trí tuệ và hoài bão của chúng đang được nuôi dưỡng bằng những đồng tiền nhơ bẩn?“.” cho nên không thể nói “những kẻ tham nhũng đã trở nên vô cảm trước những giá trị đạo đức” .

    Tôi cho rằng , mượn ý của nhà báo Huy Đức trong 1 số bài báo, tự bản thân những người thụ hưởng những quyền lợi giá trị tham nhũng trong các gia đình , dòng tộc, phải tự biết hổ thẹn khi nhận những quyền lợi đó đồng thời hướng tới, mong đợi những điều tốt đẹp mà bố, mẹ sẽ làm cho xã hội. Khi con cái như vậy, bố mẹ chúng sẽ phải tự vấn và không thể làm hoặc hạn chế những hành vi xấu

  22. GiangHo

    Bài lý luận hay!
    Trong NQTW 4 khoá 11 vừa rồi tôi thấy có nhắc đến 2 lần Dân chủ đấy chứ. Nhưng nó nằm trong cụm từ NGUYÊN TẮC TẬP TRUNG DÂN CHỦ mà TBT Trọng đưa ra. Chẳng có tiến lên Dân chủ hay tiến lên CNXH gì ráo trọi. Vụ TL đã thách thức NQTW 4 quá đà! Không lẽ tầm nhìn của NQ này ngắn đến vậy sao?
    Để chỉnh đốn Đảng, NQ có 7 giải pháp, giải pháp thứ 7 là: Bảy là, định kỳ tổ chức để nhân dân góp ý kiến xây dựng Đảng thông qua Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị – xã hội. Đây là giải pháp hỏi ý Dân thể hiện coa Dân chủ, tôi thấy cũng được, nhưng hỏi xong để làm gì thì không thấy nói. Hay Dân chủ hình thức nó phải vậy.
    Anh Vươn có đến 2 kg giấy đơn từ gửi các cấp đầy tớ trước khi bóp cò đấy chứ! Chán như con gián!

  23. Kim Dung

    Ô, một bài viết nghiên cứu rất sâu sắc, rất hay. Đó là sự nghiên cứu, tổng quát, và phân tích tâm lý, hành vi của quyền lực dựa trên thực tiễn xã hội đầy trải nghiệm.

    Cảm ơn tác giả Nguyễn Trần Bạt và cảm ơn Bọ

  24. Bọ Quang

    Các bác ạ ! Nhà em nghĩ mỗi bài viết đều có một giá trị nhất định nào đó .tuỳ vào người đọc là ai . Giả dụ bài viết của bác Nguyễn Trần Bạt đây có thể không có chút giá trị nào đói với những hạng quan sâu không biét mình là sâu , nhưng có thể vẫn là lời cảnh tỉnh đói với dạng quan chưa kịp thành sâu hoăc chưa có cơ hội thành sâu . Ví dụ bác Đạt phân tích về khái niệm tích luỹ , Tích luỹ là một cách thức chuẩn bị của con người cho tương lai . Trong khi quyên sở hữu ngay càng bị méo mó . Hôm nọ nhà em có đọc một còm nào đó kể câu chuyện ngày xưa bên Tàu , người con nói với cha là quan tham đại loại : Cha làm quan không lo cho dân chúng nghèo khổ trong địa hạt của cha mà đi lo cho đứa KHÔNG BIẾT GỌI NÓ LÀ GÌ ! Riêng nhà em thấy bài viết hay và có những phân tích sắc sảo .

  25. Giác Ngộ

    Cám ơn Quê choa đăng “Bài viết” rất hay .
    Từ nhận thức đúng chúng ta mới có hàng động đúng và mới tiến đến ” Việt Nam dân chủ dân chủ cộng hòa” được.Tuy nhiên Xã hội nào nó cũng có mặt trái – tham nhũng- của nó nhưng Xã hội dân chủ mặt trái nó “bé tí” thôi .

    Bởi :Giác Ngộ

  26. Hoàng hải

    ‘Những phân tích về tác hại của tham nhũng đã đưa chúng ta đến kết luận, xây dựng thể chế dân chủ chính là lời kêu gọi vĩ đại nhất và nhân đạo nhất để phục vụ nhân loại; những kẻ cố tình trì hoãn quá trình này phải hiểu rằng sự trì hoãn của họ sẽ tất yếu dẫn đến những chuỗi biến dạng khủng khiếp hơn nữa và sự biến dạng đáng sợ nhất là cảm giác bất lực của con người trong việc ngăn chặn quá trình thú hoá những giá trị người còn lại. ” Hãy đợi đấy! KHi Bác và tôi đã trở thành cát bụi thì người dân Việt Nam mới được nhìn thấy một nền “dân chủ “như Bác đã phân tích và mong muốn!

  27. Vina Nhút

    Tui thích bài này, tui kính trọng tác giả của bài này vì tính thuyết phục của nó. Nhưng tui có cảm giác khi thấy có một ít ní nuận, một ít thực tiễn, một ít dũng cảm, một ít sợ hãi và hơn hẳn mấy cái ít đó là trách nhiệm công dân của người viết. Giá như tác giả giám vận dụng tâm lý của số đông dân chúng một cách sinh động của câu nói vui mà không tếu:” Kính thưa các đồng chí chưa bị lộ!” thì tính thuyết phục của bài viết còn sâu sắc hơn, bởi câu nói vui của câu chuyện dân gian đó bao hàm cả hai khái niệm đồng chí và đồng lõa.

  28. Dân Quê

    Bài viết cho ta một cách nhìn tổng thể rằng không có nền dân chủ(dân chủ thực sự, thể hiện bằng Hiến pháp và các Luật cụ thể, chứ không phải là dân chủ trên những câu khẩu hiệu) thì bộ máy cầm quyền tất yếu sẽ bị “thú hóa”, nhân dân sẽ phải chụi đau khổ và phải đi tìm một cuộc cách mạng! Tại thời điểm này nạn tham nhũng ở Việt nam đã làm người dân giảm hẳn (nếu không muốn nói là mất) lòng tin đối với chế độ. Đồng chí đã trở thành “đồng lão” ở nhiều cơ quan Đảng và Nhà nước. Mặt trận tổ quốc trở thành công cụ đắc lực phục vụ cho sự cai trị của Nhà nước, chứ không phải là tổ chức đoàn kết và bảo vệ quyền lợi cho nhân dân mà chúng ta thường được tuyên truyền. Nguyên Bộ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễ Đình Lộc có lần đã viết rằng vì dân trí Việt Nam còn thấp nên chưa thể thực hiện dân chủ thưc sự được? Vậy muốn có dân chủ trên đất nước ta thì phải làm gì? Đất nước chúng ta đã đến lúc phải thực hiện đa nguyên, đa đảng chưa thưa tác giả kính mến?

    1. danchoa

      Câu nói ” dân trí thấp nên chưa thể thực hiện dân chủ thực sự được” câu nói này thường được một số người sử dụng để bao biện cho việc thực hiện dân chủ.

  29. Hoàng Sĩ ..

    Nhũng đề cập của tác giả cũng đáng suy ngẫm, đáng tiếc là tác giả hay dùng chữ “phân tích” nhưng lại không mạch lạc, dài dòng văn tự, đôi khi phức tạp hóa những khái niệm vốn đơn giản.

    1. Nhutxomit

      Đúng vậy! Đã chán lắm rồi những lý luận cao siêu. Chính những hành động của anh Vươn, lời nói của chị Vươn và những comments giản dị đã góp phần thức tỉnh xã hội hơn hết.

  30. thudinh

    – Tham nhũng ở ta là một sự biến thái khác của tích lũy tư bản, ác một điều thay vì biến giá trị thặng dư từ sản xuất để tích lũy, thì tham nhũng lại biến chính trị thành công năng để tích lũy, dẫn đến việc giá trị thặng dư càng cao thì chính trị và đạo đức xã hội càng xuống cấp.
    – Việc cho rằng dân chủ ngăn chặn dược quá trình thú hoá những giá trị người là đúng, nhưng dựa vào dân chủ để không còn tham nhũng là việc còn phải nghiên cứu nhiều. Rất nhiều cộng đồng người Việt định cư ở những nước có nền dân chủ rất cao và đã hòa nhập lâu dài, vẫn không tránh khỏi việc chạy quyền chạy chức, tham nhũng… phải chăng xã hội,tập quán của dân Việt đã hằng sâu vào tư duy ?!

  31. cu.em

    các bác thông cảm nếu tác giả mà ở nước úc,mỹ,anh,pháp…chắc chắn không có “vòng vo tam quốc” để cho các bác khó hiểu,mất thì giờ đâu.hy vọng đến …đời cháu của bọ thì VN ta có DÂN CHỦ thực sự để con cháu các bọ có thể dùng” ngòi viết” của mình làm ra tiền và tiếng(thơm) cho gia đình và toàn xã hội chứ không như các bọ,cu bây giờ viết blog miễn phí cho chúng ta còm(bố ông tổng biên tập nào dám đưa lên báo).hy vọng…và hy vọng….

  32. Dân quê

    Không hiểu thì từ từ rồi sẽ hiểu.
    Nếu bạn không hiểu thì đó không phải là lỗi của tác giả và bọ Lập.
    Không phải mọi bài viết mọi người đều hiểu hoặc đồng tình cả.

      1. don vuon

        Bọ Lập ơi em cảm thấy sau mấy mươi năm được giáo dục… dân trí VN thấp lại, văn hóa cùn mòn đi.

  33. GÀ QUÊ

    Bài viết này có lẽ thích hợp hơn ở một diễn đàn nào đó.
    Ông viết rằng, “những kẻ tham nhũng luôn phải đối diện với cảm giác bị truy đuổi, ít nhất về mặt tinh thần”, nghe thì hay nhưng chưa “chuẩn” lắm với tham nhũng của quan lại Việt Nam hiện nay. Hãy nhìn các quan tham của Tiên Lãng, Hải phòng thì biết, họ đâu có “cảm giác” lương thiện đó. Cảm giác đó, may ra chỉ xuất hiện khi họ bị người dân, báo chí truy đuổi mạnh mẽ mà thôi. Gà Quê này , đã thấy không ít quan tham không những không hề có cái cảm giác cao cả đó mà ngược lại còn hãnh diễn vì đã giàu lên như thế nào.
    Có lẽ ngài Trần Bạt nên nghiên cứu thực tiễn tâm lý của quan tham Việt Nam hơn là đọc sách của ông Tây cổ xưa rồi luận giả cho tâm lyw cưa quan tham Việt thế kỷ 21.

    1. Nguyễn Quang Lập Tác giả bài viết

      “Bài viết này có lẽ thích hợp hơn ở một diễn đàn nào đó.”- thừa nhận một nhận xét rất tinh tế. Nhưng QC trước sau không phaỉ là diễn đàn,những bài post lên QC thì hoặc do tôi thích hoặc tôi thấy cần thiết phải post lên

      1. Hoàng Sĩ ..

        Bọ nói thế nhưng thực tế nó đã trở thành diễn đàn rồi. Tuy nhiên có sáng tỏ được điều gì không là còn tuy thuộc trình độ “diễn giả”.

      2. Nguyễn Quang Lập Tác giả bài viết

        Vâng, nhưng tôi không coi nó là diễn đàn, với tôi QC vẫn chỉ là blog riêng tư, tôi đăng cái mà tôi thích và cái mà tôi thấy cần đăng. Nghĩa là tôi không muốn bị phụ thuộc ý muốn của ai đó.

      3. Nhutxomit

        Phản biện BL tý chút:
        Bọ bảo là riêng tư nhưng Block của Bọ lại đăng tải lên mạng, những ai biết tiếng Việt đều có thể đọc các bài của Bọ đăng…?

      4. Nguyễn Quang Lập Tác giả bài viết

        đúng rồi bác, đó là chức năng của blog mà. Có những blog được tổ chức thành diễn đàn, còn đa số blog chỉ là trang nhật kí của cá nhân dùng để chia sẻ với mọi người. QC ở trong số đông này

  34. người quan sát

    Có quá ngây thơ thì mới không hiểu bác í muốn nói gì. Thích lối viết của bác NTB vì nó thâm mà vẫn khéo léo, giữ an toàn cho tác giả để tiếp tục sự nghiệp người hóa “xã hội thú”.
    Cám ơn Bọ đã trích một bài viết hay.

  35. Ty Le Dinh

    Bai viet qua tuyet chieu ! Ong Nguyen Tran Bat le ra phai la nha Triet gia lon cua xu so mo mit nay !Cam on bai viet cua ong .

  36. Christine Le

    Có hàng triệu câu về dân làm chủ, có quyền đuổi cổ công bộc của dân … tại dân làm chủ không đúng, không đủ.

  37. Unwichtig

    Bài viết rất hay, xong rất khó khả thi. Chừng nào con người còn cai trị nhau thì còn tham nhũng, vì lòng con người ta rất là xấu xa. Ngay cả ở những nước có nền dân chủ tiến bộ, tham nhũng vẫn tồn tại, tuy mức độ thấp hơn và không gây nguy hại lớn cho xã hội.

  38. gocquit

    Bọ dậy sớm quá! Em rất khoái cái ông Nguyễn Trần Bạt ni. Chuyện viết sách của ông cũng là một hình thức nâng cao dân trí, cảnh tỉnh các lực lượng chính trị và phân tích sâu sắc các hiện tượng xã hội đương thời. Em đang đọc cuốn Cội nguồn cảm hứng của ông, thấy có rất nhiều đoạn như đoạn Bọ đăng. Cách nói “các nước chậm phát triển” hay “các chính phủ phi dân chủ” trong cuốn này sao mà hay thế!

  39. Nhutxomit

    Có nhiều ý hay nhưng không hiểu tác giả viết cho ai đọc? Viết để người đọc hiểu cần hơn là viết để cho hay. Có những vấn đề đang đơn giản lại đi phức tạp hóa nó đi. TG viết là “rút ra từ comments” nhưng tôi dám chắc không quá 1% số người có comments hiểu được ý của tác giả.

    1. Hà Quang Yên

      Bài viết Tuyệt hay , tầm nhìn bao quát và rõ ràng quá . Chỉ 1 lần được chỉ ra trong 10 phút mà hơn 6 tháng tuổi trẻ của tôi ngồi đọc các phép biện chứng và đủ loại các Kinh điển khác … Cảm ơn tác giả . Nó làm tôi trầm lại và thương hại cho những kẻ Thú kia , không còn giận dữ nữa ….thật lạ . Tỉnh táo sẽ làm được nhiều việc hơn nên 1 lần nữa Cảm ơn .

Đã đóng bình luận.